Það tók að líða að hvítasunnu. Ég var farin að hlakka til þess hátíðardags, þá gæti fjölskyldan notið þess að vera saman. Við hjónin höfðum hugsað okkur að fara upp á eyju með dóttur okkar og njóta þar samverustundar með því að horfa yfir eyjuna og fuglamergðina í móunum.
En á föstudaginn fyrir hvítasunnu kom það til skrafs, að maðurinn minn færi í land á bátnum, sem þeir áttu, Haföldunni, sem ég hef áður getið um. Ferð þessi var gerð út af því að flytja átti fisk í skip, sem lá þá í Ólafsfirði. Þeir höfðu fiskað vel á Haföldunni um tíma og höfðu nú vissu fyrir því að geta selt fiskinn beint í skipið, vildu þeir því nota þetta tækifæri. Í sömu ferð átti að fara til Akureyrar og sækja þangað beitu, sem þeir vissu, að þar var fáanleg. Var því ekki búist við að komið yrði úr þessari ferð fyrr en í fyrsta lagi á hvítasunnukvöld.
Einhvern veginn kom það til, að Þórleifur, maðurinn minn, færi þessa ferð, en ekki mágur hans, Óli Bjarnason, sem oftast var þó með bátinn. Ég varð fyrir vonbrigðum, þegar ég vissi um þetta. Hvítasunnuhelgin átti að vera svo öruggur hátíðar- og friðartími. Maður fann svo vel fyrir því, þar sem svo mikið annríki var alla aðra daga yfir sumarið. Þegar farið var í land á bátnum og ég áleit, að maðurinn minn yrði í landi yfir hvítasunnuhelgina, fannst mér öll hvítasunnugleði horfin hjá mér. Þó var ég búin að baka og undirbúa til hátíðarinnar, eins og flestir gerðu alltaf í Grímsey. En þegar við mæðgurnar vorum bara tvær heima, fannst mér ég ekki þurfa fyrir svo miklu að hafa, sem ég hafði þó ætlað mér.
Ég háttaði því á laugardagskvöldið án þess að undirbúa neinn sérstakan hátíðarmat, þó nóg væri alltaf við höndina. Ég var búin að sofa eitthvað tvo klukkutíma, þegar ég hrekk upp við að bankað er á útidyrahurð. Mér varð hálfhverft við. Ég hentist fram í náttkjólnum, sný lyklinum og opna, hleyp svo til baka í hvelli og fer í slopp. Ég er rétt að fara í sloppinn, þegar ég heyri að gengið er alla leið að svefnherbergisdyrum og bankað þar á hurðina. Ég ætlaði að fara að opna, en um leið gengur maður inn í herbergið og heilsar. Er þar kominn séra Ingólfur Þorvaldsson, sem þjónaði þá Grímseyjarprestakalli.
Ég var þess viss, að hann hefði fengið bát með sig fram, eins og stundum kom fyrir, ef ekki féll ferð, og nú ætli hann að messa frammi um hvítasunnuna. Og svo reyndist rétt vera hvað messuna snerti. Ég varð hálfönug í huga að þurfa að fara að taka á móti séra Ingólfi. Var eiginlega viljalaus, fyrst maðurinn minn var ekki heima, vildi þá bara hafa gott næði með Sólveigu litlu.
Við séra Ingólfur göngum nú framfyrir og setjumst inn í stofu. Hann teygir úr sér í stólnum og snýr sér að mér:
-Bóndi þinn bað að heilsa.
-Já, heilsist honum, svaraði ég. Þú hefur auðvitað hitt hann í Ólafsfirði.
Séra Ingólfur snýtti sér og svaraði: -Já, ég held það nú.
Ég var með hálfgerða fýlu í huga, þó að ég reyndi að láta sem minnst á því bera. Ég nennti ekki að fara nú að stjana við séra Ingólf í stað þess að hafa manninn minn heima.
-En svo er það nú annað mál, Aðalheiður, segir séra Ingólfur og stendur snögglega upp af stólnum. Það bíður maður frammi í eldhúsi, sem mig langar að biðja þig að taka á móti og helst að hann fái hér fæði og húsnæði í sumar hjá ykkur Þórleifi. Svo vona ég, að þú hafir ráð á að hýsa okkur báða á meðan ég stoppa frammi í þetta sinn.
-Maður frammi í eldhúsi, tók ég upp eftir honum. Ég varð svo undrandi. Hver er það?
-Hann heitir Jóhannes Pálmason, ætlar að þjóna hér í Grímsey í sumar og leysa mig af þann tíma. Það er í rauninni ekki búið að vígja hann. Ég hef sagt honum, að líklega fengi hann að vera í heimili hjá ykkur Þórleifi, vona að svo geti orðið.
Það munaði þá ekki um það, hugsaði ég. Ég var svefnug, eins og oft vill verða eftir að maður er vakinn að kvöldi til þess að gera nýlega sofnaður. Ég fór að hugsa um útlit mitt, var með úfið hár, sem ég hafði ekkert gert fyrir þó að hátíð væri í nánd. Ég hafði orðið svo pirruð og viljalaus eftir að ég vissi, að maðurinn minn yrði fjarverandi þennan hvítasunnudag. Ég hafði þó ætlað að bæta okkur upp liðin jól með því að búa okkur hátíðlega hvítasunnuhelgi. En svona hafði þá farið.
Við séra Ingólfur þekktumst vel, bæði frá því að ég var í Ólafsfirði og svo hafði hann að mestu leyti haldið til hjá okkur á Miðgörðum síðan við fluttum þangað. Ég tók því ekki við mér fyrr en hann fór að tala um hið ókunna prestefni, sem biði frammi eftir að húsmóðirin kæmi og tæki á móti honum.
Maðurinn er nú búinn að bíða nógu lengi, hugsaði ég og sagði við séra Ingólf, að það væri víst orðið mál að taka á móti þessum gesti, sem hann hefði komið með. Hann kvað svo vera og við gengum bæði fram í eldhús. Ég í morgunslopp með úfið hár og ekki sérlega hýr á svip.
Þar stóð Jóhannes Pálmason. Það er eins og ég geti séð hann enn fyrir mér, er ég hugsa út í liðinn tíma. Ég horfði til þessa manns, og um leið og við opnuðum dyrnar sló hann úr pípu sinni, sem hann hafði verið að reykja. Hann hafði ekki sest, en stóð við eldhúsbekkinn.
Jóhannes var hægur í orðum fyrst, talaði lítið annað en að heilsa mér og kynna sig. Hann sló aftur rólega úr pípu sinni. Auðsjáanlega hafði hann verið að reykja þann tíma sem hann beið.
En séra Ingólfur talaði fyrir hönd hans og sagði: -Jæja, Jóhannes Pálmason ætlar að þjóna hjá ykkur í Grímsey í sumar, hvað sem tekur við á eftir, þegar hann verður vígður. En það fer eftir því hvernig honum líst á sig í Grímsey og hvað þið hér verðið góð við hann.
Prestarnir brostu báðir og Jóhannes rómantísku brosi að mér fannst. Maðurinn var ekki sérlega fríður, dökkur á brún og brá. Þó fannst mér strax við fyrstu sýn, að þessi maður bæri með sér eitthvað meira en venjulegt væri.
Séra Ingólfur hélt áfram máli sínu: - Hann fær að vera hér hjá ykkur í heimili, er ekki svo?
- Jú, það er í það minnsta nóg pláss eins og er. Kennarinn, sem hefur verið hér til heimilis, er nýfarinn í land. Ég býst við að hann komi ekki fyrr en líður að hausti. Svo er annað herbergi laust, sem þessi maður getur fengið. Ég þarf varla að fá leyfi hjá manninum mínum til að ákveða þetta, enda hefur þú víst gengið frá öllu þessu fyrir fram, mælti ég til séra Ingólfs og gat nú ekki annað en brosað, þó þessi óvænta gestakoma kæmi mér alveg óvart.
Ég hafði hitað kaffi á meðan við töluðumst við. Séra Ingólfi varð að orði, að víst væri nú gott að fá kaffi og með því, þó að þeir hefðu nú drukkið kaffi um borð á leiðinni til Grímseyjar.
- Nú, fenguð þið kaffi á leiðinni fram? Með hvaða bát komuð þið?
- Nú, auðvitað með Haföldunni, svaraði séra Ingólfur. Það er nú ástæðan fyrir því, að þið fáið að hlusta á messu hér á hvítasunnudag, að ég fékk svo góða og beina ferð fram til Grímseyjar, þurfti að komast fram fljótlega hvort eð var vegna Jóhannesar.
Ég staldraði undrandi við, skildi ekki neitt í neinu enn.
- Nú, þeir ætluðu til Akureyrar að ná í beitu eftir að þeir hefðu losað fiskinn,sem þeir fóru með í skipið. Ég bjóst því ekki við þeim fyrr en í fyrsta lagi annað kvöld.
- Ja, einhverra hluta vegna þurftu þeir ekki til Akureyrar eftir beitu,svo að ferðin féll beint til Grímseyjar.
Ég stóð undrandi.
- Nú, er maðurinn minn þá kominn fram?
- Já, auðvitað, svaraði séra Ingólfur.
- Þú sem komst með kveðju frá honum til mín, því áleit ég, að þú hefðir bara hitt hann í Ólafsfirði, þegar þú varst að fara. Hvert fór maðurinn minn? Því lætur hann ekki sjá sig?
Ingólfur varð fyrir svörum, eins og fyrr.
- Ja, hann var nú eitthvað að stjá um borð. Svo ætlaði Þórleifur að fylgja einhverri stúlku áleiðis, hún kom frá Siglufirði til Ólafsfjarðar til að ná í þessa ferð, hafði frétt að verið gæti að presturinn færi fram að messa í Grímsey um þessa helgi. Getur það ekki verið, að hún eigi ættingja hér á Sveinagörðum?
- Jú, það passar, því þar býr fólk, sem flutti frá Siglufirði, svaraði ég. En ég hugsaði með mér, að þægilegra hefði verið fyrir mig, að Þórleifur minn hefði getað fylgst strax heim með gestunum, sem ég hafði nú fengið. En sú ásökun gleymdist alveg, þegar maðurinn minn birtist í dyrunum, broshýr og innilega glaður yfir að hafa getað komist fram til Grímseyjar svo fljótt aftur og verið í heimili sínu hvítasunnudagana, en það höfðum við bæði þráð.
Við sátum þrjú við kaffiborð þegar maðurinn minn kom inn. Hann settist sá fjórði við borðið. Þá var eins og lifnaði yfir öllu. Þeir þrír fóru að tala saman. Nokkuð margt fólk hafði komið fram með Haföldunni, svo margt að varla var leyfilegt á svona litlum bát. Fólk hafði verið í landi og smalað sér saman, er það frétti um þessa ferð frá Ólafsfirði. Verið gat líka að það hafi verið búið að frétta, að séra Ingólfur hafði í hyggju að komast fram þessa helgi og svo mun hafa verið þar sem Jóhannes Pálmason var kominn til Ólafsfjarðar til að fylgjast með presti fram til Grímseyjar. Líklegt er, að séra Ingólfur hefði reynt að útvega sér bát, ef ekki hefði hist svona vel á, að Hafaldan gat farið beint frá Ólafsfirði fram.
Talað var um þann misskilning, sem orðið hafði og ég hefði ekki vitað fyrr en rétt áður en Þórleifur minn kom inn úr dyrunum, að prestarnir hefðu komið með Haföldunni fram, og með honum hefði ég fengið þessa gesti, en sjálfur hefði hann stungið af með kvenmanni í stað þess að fylgja gestunum heim til mín og heilsa mér um leið. En það var nú bara brosað að þessu. Svo var farið að tala um kaffidrykkjuna á leiðinni fram. Öllum, sem með voru, hafði þótt gott að fá kaffisopa. En ferð þessi hafði ekki verið gerð fyrir farþegaflutning og bollarnir ekki verið svo margir að nægði öllum. En hver af öðrum hafði gripið bolla um leið og hann var laus. Það hafði varla verið tími til að skola ílátin, en mest voru það könnur, sem bátsmenn höfðu um borð til eigin nota.
Maðurinn minn talaði um það við mig seinna, að hann hefði verið að hugsa um það, hvað þessum ókunnuga gesti, sem með þeim var, myndi finnast um slíkt borðhald, en þá átti hann við Jóhannes Pálmason. En nokkru síðar um sumarið lásum við í blaði frásögn af þessu ferðalagi fram. Var hún skrifuð af Jóhannesi Pálmasyni og lýsti hann þar ferð sinni til Grímseyjar, eyjunnar sem hann hafði aldrei heimsótt fyrr. Í þeirri grein sagði hann frá því, er allir um borð voru kaffiþurfi og það var drukkið úr sjókönnum. Fólk hafi ekki verið að víla fyrir sér þó margir drykkju úr sama íláti án þess að það væri vandlega þvegið, aðeins skolað á milli þess sem það var notað, því margir farþegar hefðu verið um borð. Hannn minntist þess frjálsræðis og gleðskapar, sem hefðu verið um borð. Engan kvíða hefði sett að Grímseyingum, sem verið hefðu þarna um borð á þessu litla sjófari, þó þoka hefði lengi skyggt á í ferðinni. Hann talaði um eyjuna, þegar hún birtist þeim, og þá tilfinningu, sem hann hefði orðið var við, er hann steig þar á land. Fleira var það sem Jóhannes nefndi, en ég ætla ekki að rekja hér. En auðfundið var, er maður las þessa frásögn, að honum hafði fundist þetta ævintýraferð út á úthafið og ekkert að víla fyrir sér, þó ílátin sem hann drakk úr, væru bara sjókönnur og þær ekki vel hreinar. Þannig var Jóhannes og líkt þessu kynntumst við honum þetta sumar, er hann dvaldi á Miðgörðum hjá okkur Þórleifi.
Móðir Jóhannesar var Kristín skáldkona Sigfúsdóttir, kennd við Kálfagerði í Eyjafirði. Jóhannes hafði mikinn persónuleika, þó það kæmi ekki í ljós fyrr en við kynntumst honum nánar þetta sumar.
Lagst var til hvíldar klukkan fjögur um nóttina, eftir að við höfum öll spjallað saman. Séra Ingólfur svaf í stofunni í sófa, það var hans venjulega svefnpláss, er hann dvaldi hjá okkur. En um Jóhannes bjó ég á einu herbergjanna á efri hæðinni. Það pláss hafði hann út af fyrir sig á meðan hann dvaldi hjá okkur þetta sumar.
Allir vöknuðu að morgni við sólskin og dýrlegan dag. Ég held, að sá hvítasunnudagur hafi verið mér og verði ætíð eftirminnilegastur þeirra hvítasunnudaga sem ég átti í Grímsey. Messað var eftir hádegi um daginn eins og til stóð eftir að presturinn kom fram. Fjöldinn allur kom til mín í kaffi eftir að gengið var úr kirkju. Þar kynntist Jóhannes fljótlega mörgum Grímseyingum, fyrsta dag eftir að hann kom fram.
Ég var ekki ein með dóttur mína þennan hvítasunnudag, eins og ég hafði búist við. Nú var maðurinn minn heima við, eins og ég hafði óskað eftir, svo voru það aðkomugestirnir ásamt öllum þeim, sem komu í kaffi eftir messu og héldu uppi glaðlegum viðræðum.
Jóhannes virtist una vel í Grímsey. Margt var honum nýstárlegt þar, en öllu því tók hann með áhuga og ánægju. Bjargeggin og öll egg, sem þá var nóg af, borðaði hann með góðri lyst, og dáðist að öllu nýmeti og var hrifinn af því til matar. Oft var það, er hann vissi að þeir voru komnir að á Haföldunni, að hann bauðst til að fara út í Sandvík og sækja eitthvert nýmeti til matar, þar sem hann vissi að maðurinn minn kæmi ekki heim fyrr en seinna um kvöldið eftir að búið væri að gera að aflanum. Það var því oft, að Jóhannes kom með í hendi sér alla leið utan úr Sandvík smálúðu, steinbít eða ýsu, bara eitthvað sem honum sjálfum fannst girnilegt að fá til matar, því að ef hann spurði mig eftir hvað hann ætti að koma með, sagði ég alltaf að hann gæti ráðið því.
Margir voru hissa á, að ég skyldi fá mig til að vera að senda guðfræðinginn í svona sendiferðir. Fólk grunaði ekki, að hann byðist til þess og þetta væri honum sönn ánægja, en það hafði hann sagt við mig, að sér fyndist vera. Jóhannes var alinn upp í sveit og hafði ekki kynnst svo miklu fiskmeti á unglingsárunum. Eins mun það hafa verið misjafnt eftir að hann fór til náms, hvað um nýmeti var að ræða. Hann hafði líka gaman af að sjá, þegar komið var með aflann að landi. Þetta var allt svo nýtt fyrir honum og hann naut sín vel í þessu nýja umhverfi.
Oft var Jóhannes uppi í herbergi að skrifa, er ég kom til hans, en hann vildi aldrei heyra það nefnt að ég truflaði hann við vinnuna, ef ég hafði orð á því og ætlaði að fara. Eitt sinn, er ég kom upp og afsakaði að ég gerði honum ónæði, sagði hann, að það skemmdi ekki þó ég kæmi, því það væri svo fallegt í kringum mig. Ég vissi ekki, hvernig ég átti að taka því sem hann sagði, og hefur hann sennilega séð það á mér. Játaði hann þá fyrir mér, að hann sæi oft það sem væri í kringum fólk. Komst ég betur að því seinna, að hann var skyggn á margt. Hann sagði, að í kringum mig væri blár geislabaugur ásamt fleiru, sem hann vildi ekki nefna frekar. Ekki hafði það borist í tal, hvort Jóhannes væri kvæntur, en hann bar ekki þannig hring á hendi. En eitt sinn sem oftar vissi ég að hann fékk sendibréf. Nokkru seinna kom hann niður til mín með mynd af drengbarni og sýndi mér, sagðist ætla að lofa mér að sjá mynd af syni sínum. Ég lét sem minnst á undrun minni bera. Hann hafði aldrei fyrr minnst á að hann ætti son, hvað þá kærustu eða konu.
Það var eins og Jóhannes gæti sér til um, hvað ég var að hugsa, er ég horfði á myndina af litla drengnum, því hann mælti:
–Ég kvæntist Aðalheiði Margréti Snorradóttur 5. október 1940 og sonurinn Snorri Þór fæddist 19. júní 1940.
–Nú, það er bara svoleiðis. Og svo stingur þú af til Grímseyjar frá þeim báðum. Þau hljóta að sakna þín og þú þeirra.
–Já, en þessi sumartími líður nú fljótt og að hausti hittumst við aftur. Nú skilur þú ef til vill það sem ég sagði við þig um daginn, að mér væri svo tamt að nefna nafnið þitt, en það er af því að konan mín heitir sama nafni, og mér finnst það fallegt nafn.
Hann hafði gengið til mín um leið og hann sagði þetta. Það var í eina skiptið, sem hann sýndi mér blíðu, hann klappaði á vanga minn og var hugsandi. Þá fann ég, að það hafði vaknað upp söknuður hjá honum að vera svo langt frá konu og syni. Mig minnir, að hann segði mér að kona hans og sonur væru í Reykjavík.
Jóhannes Pálmason var hagmæltur og lofaði mér að heyra sumt af því, sem hann setti saman. Hann hafði ekki langt að sækja hagmælskuna, þar sem Kristín Sigfúsdóttir, móðir hans, var skáldkona, samdi leikrit og sögur og gerði kvæði, var mjög fjölhæf kona. Sjálf á ég ritsafnið hennar. Þá hafði Jóhannes Pálmason góða söngrödd og spilaði bæði á orgel og fiðlu eða gítar, ég man ekki hvort heldur var, en ég á mynd af honum með það hljóðfæri, og oft ómaði það niður til okkar, er hann var að spila og syngja.
Eitt sinn þurfti að jarðsyngja mann á meðan Jóhannes var í Grímsey um sumarið. Stóð svo á, að fáir voru til að syngja. Settist hann þá sjálfur við orgelið, hóf upp rödd sína og söng þá sálma sem sungnir voru við þá jarðarför. En nokkrir voru við, sem tóku undir og sungu með, hann hafði gefið tóninn og byrjað sjálfur á textanum.
Alveg fannst mér það undravert, hvað Jóhannes gat leikið sér innilega við Sólveigu Önnu, dóttur mína, sem þá var á þriðja ári. Oft horfði ég á leik þeirra úti á túni við Miðgarða. Þá skreið hann á túninu og var í margs konar leik við hana, tók myndir af henni og stríddi henni oft með því. Eina mynd á ég af henni, þar sem hún hleypur eftir túninu og segir um leið, að nú skuli Jóhannes ekki ná í sig til að taka mynd af sér. Þá var hún svo galið grey, að hún áleit að það væri ekki hægt að mynda nema hún stillti sér upp, eins og Jóhannes hafði stundum sagt henni að gera. En myndin sem hann tók af henni, þegar hún hljóp frá honum, sneri sér svo við hlæjandi og sagði: Jóhannes skal ekki geta myndað mig, hún var hvað besta myndin, sem hann tók af henni. Já, það var alveg undravert hvað hann gat enst til að leika við barnið. Mér varð oft hugsað til þess, hvort hann væri að bæta sér upp söknuð með þessu, þar sem hann hafði ekki litla drenginn sinn hjá sér.
Eitt sinn þetta sumar spurði ég Sólveigu Önnu, hvort hún gæti ekki verið svo dugleg að fara út á Sveinsstaði og fá lánaðar nokkrar kartöflur fyrir mig. Þó að það væri stutt leið á milli þessara heimila, hikaði hún við og sagði: Jóhannes koma með. En hann kvað nei við og sagðist ekki nenna. Mér fannst þetta ólíkt honum að neita barninu um að fara með, og ég skildi ekki neitt í neinu. Þegar hún er farin af stað, sé ég, að hann læðist í humátt á eftir henni. Þegar hann er kominn svona hálfa leið, sé ég að hann krýpur niður og kemur sér fyrir í stórum skorningi á milli þúfna, svo lítið bar á. Þar húkti hann þar til hún kom hlaupandi til baka, rís hann þá snögglega upp, en henni verður það um, að hún missir skálina með kartöflunum, sem tvístruðust allt um kring. Ég fylgdist með þessu, gat varla annað. Jóhannes hló svo hjartanlega, skreið um og tíndi kartöflurnar upp í skálina. Eftir það hélt hann á ílátinu og leiddi litla stúlku sér við hlið, þar til þau komu heim að Miðgörðum. Þennan leik hefur hann haft í huga, þegar hann neitaði Sólveigu litlu um að fara með henni. Já, það fannst mér oft furðulegt að sjá, þegar guðfræðingurinn var að skríða um túnið í leik við Sólveigu. Það var orðið svo kært með þeim, að hún nefndi hann alltaf Jóhannes sinn. Jóhannes var alveg einstakur maður á margan hátt. Það var ekki undarlegt þó Sólveigu litlu þætti orðið vænt um þennan stóra leikbróður sinn, og alltaf kallaði hann hana báðum nöfnunum, Sólveigu Önnu.
Eitt sinn kom Jóhannes til mín og spurði, hvort ég myndi ekki vilja lofa konunni sinni að dvelja á Miðgörðum nokkra daga, hún væri í fríi um tíma og væri komin til Akureyrar og ætlaði að spyrjast fyrir um ferð til Grímseyjar. Ég sagði það sjálfsagt og sagðist gleðjast með honum, ef svo gæti orðið. Það sagði ég satt, því ég hlakkaði til að kynnast konu Jóhannesar og hugsaði mér að taka vel á móti henni og bjó mig undir það. En ferðin brást, sem hún hafði vonast til að komast með fram. Hún hafði takmarkaðan tíma og þegar loks að ferð féll til Grímseyjar, var hún farin frá Akureyri, svo að þau sáust aldrei um sumarið, eins og þau þó munu hafa ætlað sér. Ég vissi, hvað þetta urðu mikil vonbrigði fyrir Jóhannes, þó hann léti ekki á því bera. Og það get ég sagt, að sjálf varð ég fyrir vonbrigðum.
Jóhannes lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands vorið 1942 og 17. maí sama ár var hann vígður prestur að Stað í Súgandafirði, þar sem hann þjónaði til ársins 1972.
Tíminn líður og lífsdögunum fjölgar. Eitt sinn að sumri til fórum við hjón í ferðalag á Vestfirðina. Hugðumst við nú heimsækja Jóhannes í þeirri ferð. Er við vorum á Ísafirði, hringdum við heim til þeirra hjóna og ætluðum að boða komu okkar til þeirra. En þá vildi svo illa til, að Jóhannes var ekki staddur heima. Hann var í burtu á prestaþingi, svo að ekkert varð af heimsókn okkar til hans. Mörgum árum síðar fréttum við, að Jóhannes og fjölskylda hans væru flutt að Reykholti, hann sestur þar að sem sóknarprestur. Mun það hafa verið léttara að sinna prestembætti þar en á Súgandafirði, þar sem hann hafði verið. Svo var það, að Snorri Þór, sonurinn sem hann sýndi mér myndina af forðum, var nú orðinn kennari við Reykholtsskóla.
Líða nú 2 til 3 ár. Frétt höfðum við, að séra Jóhannes hefði fengið slæmt áfall og væri eftir það heilsuveill. Við hjónin höfðum tekið okkur frí undanfarin sumur þannig, að við höfðum dvalið á Edduhótelum. Nú hugsuðum við okkur að fara að sumri að Reykholti og dvelja þar vikutíma á Edduhóteli. Var það aðallega gert til að hitta séra Jóhannes og endurnýja kunningsskap okkar og kynnast Aðalheiði konu hans. Þegar við komum til þeirra, var okkur vel tekið og þau hjónin ánægð að fá okkur í heimsókn. Tíminn, sem við stoppuðum hjá þeim hjónum, verður mér ógleymanlegur. En satt að segja brá mér að sjá séra Jóhannes. Nú var svarta hárið hans og skeggið, sem hann bar, orðið grátt. Það var þó ekki fyrir aldurs sakir, heldur hafði heilsuveila hans valdið því. Mér fundust líka augu hans hafa sljóvgast, ekki búa eins mikið í þeim og áður var. Mér fannst allavega sárt að sjá þá breytingu, sem orðin var á honum. Þau sjúkdómseinkenni leyndu sér ekki.
–Árin mín verða ekki fleiri á þessum stað, mælti hann. Ég sá fram á það, að ég yrði að segja af mér og hætta prestskap. Heilsa mín er svo léleg. Okkur Þórleifi brá við. Það var þá svo, að hann bjóst ekki við bata. Við höfðum þó hugsað okkur að halda áfram uppteknum hætti og dvelja í Reykholti næstu sumur í sumarfríi okkar, þá gætum við öll fjögur verið saman, farið í stutt ferðalög og endurnýjað ánægjustundir. En það er ekki alltaf, sem lífstíminn bíður eftir því sem áætlað er.
Mikið hefði ég viljað, að Aðalheiður, kona séra Jóhannesar, hefði komist til Grímseyjar forðum daga, þegar ætlað var og stóð til. Ef svo hefði orðið og ég getað kynnst henni þá, hefði samband okkar allra orðið meira, og þau heimsótt okkur í Ólafsfjörð eftir að við fluttum þangað, því að komið hafði það fyrir, að séra Jóhannes og kona hans höfðu á undanförnum árum farið norður á Akureyri og fram í Eyjafjörð á æskuslóðir séra Jóhannesar. Í það eina skipti, sem ég sá konu séra Jóhannesar, féll mér hún svo vel í geð.
Þá stund, sem við stoppuðum hjá þeim, skröfuðum við margt saman, þá fannst mér eins og ég hefði þekkt þessa konu lengi, svo indælt fannst mér viðmót hennar og kynning.
–Við getum hist í Reykjavík, líklega eigið þið oft leið þangað og okkar heimili verður þar eftirleiðis.
Ég var eitthvað þungt hugsandi, er ég heyrði séra Jóhannes segja þessi orð. Ég vissi að þeim var beint til okkar Þórleifs, mannsins míns.
–Já, ekki síður, svaraði ég, því þangað eigum við leið flest sumur. Svo heimsækið þið okkur í Ólafsfjörð, ef þið eigið leið norður.
–Já, víst væri það gaman, svöruðu bæði presthjónin.En mér fannst eitthvað svo dapurt yfir. Það lá eitthvað í lofti á þessari stundu, sem skyggði á. Það fannst mér þrátt fyrir góðar móttökur og þá ánægju að hittast.
Ég heyrði, að fólk í Reykholti saknaði séra Jóhannesar, þó hann væri ekki búinn að vera þar lengi. Ein kona sagði við mig, að það væri synd að svona hefði farið með þennan mann, ekki eldri, að hann skyldi missa svo heilsuna að verða að hætta prestskap.
Eitt sinn hafði ég hlustað á þátt í útvarpi, sem var frá Súgandafirði. Var þar verið að segja frjá sjónleik og öðrum skemmtiatriðum, sem fram höfðu farið þar um veturinn. Kom það þar fram, að séra Jóhannes Pálmason hefði átt mikinn þátt í því, að Súgfirðingar hefðu komið slíkum skemmtiatriðum í framkvæmd, hann væri ekki einungis sálusorgari þeirra, heldur líka góður þátttakandi í þeirra starfi. Margir skemmtiþættir voru eftir hann og einnig sumt af þeim sjónleikjum, sem farið hafði verið með. Mér kom þessi frétt ekki svo óvænt. Ég hafði kynnst þeirri fjölhæfni, sem sá maður hafði yfir að búa. Þegar séra Jóhannes varð fimmtugur, lögðu Súgfirðingar saman og gáfu honum vandað hljóðfæri, píanó eða orgel. Söfnuðurinn dáði þennan sálusorgara sinn, enda var hann lengst þar og má segja mestan hluta af þeim tíma, sem hann starfaði í prestsembætti. Munu Súgfirðingar hafa saknað hans, þegar hann flutti þaðan. En starfstími hans varð ekki mörg ár eftir að hann fór frá Súgandafirði.
Ekki leið langur tími frá því að við hjónin áttum sameiginlega ánægjustund með prestshjónunum, frú Aðalheiði og séra Jóhannesi, er þau voru á förum úr Reykholti, þar til við fengum þá frétt, að séra Jóhannes væri allur. Það greip mig óhugur, er ég heyrði andlát hans tilkynnt. Við myndum ekki geta séð hann aftur, ekki geta heimsótt hann í Reykjavík þó við færum þangað. Samverustundirnar voru þurrkaðar út. Samverutími okkar með þeim hjónum var útrunninn. En minningin frá liðnum dögum í Grímsey gleymist ekki. Svo verður oft, er maður hittir fólk á lífsgöngunni, er verður manni ógleymanlegt.
Gauti Hannesson kennari var á sínum uppvaxtarárum sem barn og unglingur í Eyjafirði. Svo mun líka hafa verið með séra Jóhannes Pálmason. Það má því segja, að þeir væru báðir af Eyjafjarðarrót runnir, þessir tveir menn, sem dvöldu á heimili okkar hjónanna um tíma, voru inni í fjölskyldunni og skildu eftir góðar minningar.
Grímseyjaralbúm Jóhannesar