Tímaritið Morgunn, 1. desember 1922

Móðir drengsins, Kristín Sigfúsdóttir, húsfreyja í Kálfagerði, er alþekt um Eyjafjörð fyrir skáldgáfu sína og skýrleik. Þótt hún eigi við fátækt að búa og verði að standa í eldhúsinu mikinn hluta dagsins, yrkir hún ljóð, semur sögur og leikrit. »Þið eruð kynlegir menn, Íslendingar«, heyrði eg prófessor Heusler hinn þýzka einu sinni segja í skálrœðu. Skyldi nokkur þjóð, nema vér, sem erum langminsta þjóð heimsins, eiga konur og karla, sem mitt í hinni sárustu fátœkt eru að fást við ritstörf í öðrum eins húsakynnum og sumir íslenzku bæirnir eru, hlaðin daglegum verkum, sem eru svo knýjandi, að þau virðast engan tíma láta afgangs? Kristín Sigfúsdóttir yrkir og ritar milli þess, að hún hrærir í pottinum. Þó er allur litli bærinn hennar mjög hreinlegur. Hún er systurdóttir Páls J. Árdal kennara og skálds á Akureyri.

Með lýsingunni á skygna drengnum sínum sendi hún mér tvær sögur, sem virðast benda á skygni hjá tveim deyjandi börnum. Hafði eg minst á slíkt í erindi, er eg flutti í Grundarkirkju. Um þetta farast Kristínu svo orð í bréfi til mín:

»Eg sendi yður hér tvær sögur, sem virðast benda á skynjun inn í annan heim undir andlátið. Eg hefi fengið leyfi til þess að birta þœr í MORGNI, ef yður sýndist. Konurnar, sem hafa sagt mér þœr, eru móðursystur mínar, systur Páls Árdal. Enginn, sem þekkir þessar konur, mun efast um, að þær segi satt frá. Ef til vill gerist oft eitthvað svipað þessu. Sumir veita því litla eftirtekt, en aðrir geyma það í helgidómi þagnarinnar eða hvísla því að beztu vinum sínum, ef það hefir orðið til þess að varpa einhverjum fagnaðarljóma yfir sárasta skilnaðinn. Skyldu ekki dásemdir ósýnilega heimsins hafa mörg skilyrði til þess að birtast í rökkurkyrð sveitabaðstofunnar, þar sem móðurástin breiðir sig með óendanlegri fórnfýsi yfir deyjandi barnið?«

Frásögur húsfrú Kristínar fara nú hér á eftir, en fyrirsagnirnar eru eftir mig.

Har. Níelsson.

I. „Sérðu ekki litlu drengina?"

Móðir hans, Sigríður Jónsdóttir, vakti hjá honum nóttina, þegar hann dó. Hann lá lengst af í móki og virtist ekki taka mikið út. Alt í einu leit hann upp og starði brosandi fram fyrir rúmstokkinn:

»Líttu á litlu drengina, sem standa við rúmið mitt«, sagði hann.

»Eg sé þá ekki, barnið mitt«, sagði hún. Henni datt í hug, að hann væri að fá óráð, en annars var hann ekkert líkur því, að hann hefði ekki fulla rænu. Stundu seinna sagði hann aftur svo innilega glaður:

»Mamma, sjerðu ekki litlu drengina, sem altaf eru við rúmið mitt?«

Rjett á eftir skildi hann við.

Þegar hún sagði mér þessa sögu, bætti hún við með tárin í augunum: »Síðan hefir mér stundum dottið í hug, að litlu drengirnir mínir hafi komið til þess að fagna bróður sínum og gera honum viðskilnaðinn léttari«.

II. „Eg sá bræðurna mína".

Það voru tveir drengir, sem dánir voru á undan henni. Hún lifði tvær vikur eftir þetta, en aldrei bar neitt á því, að hún hefði óráð.

III. Skygni drengurinn.

Prófessor Har. Níelsson hefir beðið mig að senda MORGNI lýsingu á litgeislum þeim, sem litli drengurinn minn sér, og vil eg reyna það eftir þvi, sem eg get ráðið af frásögn barns, með óþroskaðan skilning. Sjálf hefi eg enga þekking á þessu, og veit þess vegna vel, að frásögn mín fullnægir ekki kröfum þeirra, sem hafa aflað sér þekkingar á því. Drengurinn minn — Jóhannes Pálmason — er átta ára gamall. Hann segist hafa séð þessa liti siðan hann man fyrst eftir sér. En það eru ekki nema tvö ár, síðan eg komst að því af tilviljun. Hann sá einhver óvenjuleg litbrigði kringum mig, og hafði orð á því. Þegar eg spurði, hversvegna hann hefði ekki sagt mér þetta fyrri, sagðist hann hafa hugsað, að allir sæju þetta. Hann sér venjulega tvo aðalliti kringum hvern mann, rautt, blátt, bleikt, gult og stundum grænt. Stundum bætast fleiri litir inn í, stundum er eins og þeir renni saman í eitt. Hann lýsir þeim eins og hnattmynduðum sveiflum, sem þjóta áfram með feikna hraða. Út frá hverri sveiflu er samlitur geisli, sem nær oftast nálægt metra út frá manninum, stundum lítið eitt lengra eða skemra. Sveiflur þessar eru mestar kringum höfuðið. Við ákafa geðshræringu, t. d. reiði, dökkna litirnir. Allur er þessi geislabaugur eins og egg í lögun. Oftast eru litirnir bjartir og skærir, þótt nokkuð sé það mismunandi. Hann segist ekki geta líkt þeim við neitt, sem hann hafi séð, nema helzt regnbogann, eða fegurstu litbrigði loftsins við sólarlagið. Aldrei segist hann hafa séð algerlega eins í kringum nokkra tvo menn, þótt hann nefni sömu litina kringum marga.

Nú fyrir skömmu veiktist barn hér á heimilinu. í byrjun veikinnar sagði hann mér, að geislarnir væru óskýrari en venjulega, og dálítið bognir niður á við. Þetta ágerðist eftir þvi sem sótthitinn óx. En áður en eg tók eftir nokkrum batamerkjum, kom hann að rúminu og sagði: »Nú eru litirnir að skýrast og geislarnir ekki eins bognir«. Stuttu síðar fann eg, að sótthitinn var að réna. Í tvo sólarhringa sá eg engin önnur batamerki, en altaf stóð hann á því fastara en fótunum að geislarnir væru að skýrast og réttast. Eftir það kom greinilegur bati í ljós. Hann hefir sagt mér, að í kringum tvö börn á óvita aldri, sem hann hefir aðgætt, sé lítið af litum, en nokkuð af hvítu ljósi.

Hann sér svipaða geisla kringum öll dýr, jurtir og steina, en þar eru litbrigðin öðruvísi og óskýrari og sveiflurnar mikið minni. Á hœrri dýrum sér hann aldrei nema einn lit kringum hvern einstakling, en ekki altaf sama litinn kringum dýr af sömu tegund; eins er um jurtirnar. En kringum skordýr og steina er altaf rautt. Þar eru sveiflurnar örsmáar og mjög hægfara. Hann hefir sagt mér, að kringum suma steina sje mjög ljósrauður litur, og þegar hann fer fram hjá þeim, grípur hann einhver löngun til þess að dvelja hjá þeim. Hann hefir komið með litla steina í lófa sínum og sagt við mig: »Það er gott að halda á þessum steini, það er svo ljósrautt í kringum hann«.

Hann segist sjá ljósrauða geisla liggja eins og glitblæju yfir rennandi lækjum og lindum, en hverfa af vatninu, þegar það er tekið í ílát. Eins er, þegar blómið er slitið upp eða steinninn brotinn í sundur. Og hann sér þá ljóma við sjóndeildarhringinn yfir hverri fjallsbrún.

Aðeins tvisvar hefi eg orðið vör við aðra skygnigáfu hjá honum. Í fyrra skiftið var hann ekki nema fimm ára gamall. Hann hafði verið einn frammi við og kom inn til mín. Eg sá, að hann var í talsverðri geðshræring.

»Eg sá mann, mamma«, sagði hann.

Eg sagði honum eins og var, að enginn annar en hann hefði verið frammi í bænum. »Nei, eg veit það«, sagði hann. »Það var nú enginn maður. Hann leið fram hjá mér í hvítum fötum og brosti til mín«.

»Var hann líkur nokkrum, sem þú hefir séð?« spurði eg.

»Já, hann var líkur myndinni þinni«. Og hann nefndi mynd af mjög nákomnum ættingja mínum, sem þá var látinn ekki löngu áður.

Svo var það seint á næstliðnum vetri. Það var kvöld og ljós logaði á lampa, svo að bjart var í allri baðstofunni. Þá segir hann snögglega, eins og honum yrði dálítið hverft við:

»Það er bleikur kross hjá rúminu þínu, mamma«.

Eldri börnin mín fóru að tala um, að þetta vissi líklega á mannslát. Mér kom til hugar, að þetta kynni að vera feigðarboði einhvers í baðstofunni, en vildi ekki vekja neinn óþarfa ótta hjá börnunum, og þess vegna féll talið niður. En eg mundi vel, hvaða dag þetta var.

Viku síðar fékk eg bréf. Þar var mér tilkynt lát ættingja míns, sem hafði dáið þenna sama dag. Þá fór eg að spyrja drenginn minn um sýnina. Hann sagðist hafa séð mannsandlit og hönd, sem hefði haldið á krossinum. Lýsingin á andlitinu átti alveg við andlit frænda míns, sem dáinn var. Þó hafði drengurinn hvorki séð hann né mynd af honum. Krossinn, sem höndin hélt á, sagði hann, að hefði verið bleikur og ljósgeislar stafað út frá honum.

Sýnin virtist honum hverfa gegnum þilið, þegar hann hafði orð á því, að hann sæi hana.

Eg veit vel, að sögur þessar hafa lítið sannanagildi í augum efagjarnra manna. En hvernig sem þær verða skýrðar, veit eg, að drengnum hefir komið þetta fyrir sjónir, eins og hann sagði frá, því í bæði skiftin sá eg, að hann var í óvenjulegri geðshræringu, en þó sagðist hann ekki hafa orðið neitt hræddur. Og eg skal bæta því við, að eg trúi því sjálf, að þessir ættingjar mínir hafi viljað birtast mér, en ekki getað það á annan hátt. Kristín Sigfúsdóttir

Greinin í Morgni