Elín Lára Jónsdóttir

Í einum af sálmum Gamla testamentisins standa þessi orð: Í friði leggst ég til hvíldar og sofna, því að þú, Drottinn, lætur mig búa óhultan í náðum. Það er eins og skáldið, sem þessi orð mælti, sé að mæla af langri lífsreynslu og vilji móta þá öryggiskennd inn í vitund þjóðar sinnar að öllu sé best borgið í hendi Guðs. Það eru skyldar hugsanir sem enduróma í ljóðlínum hjá íslensku skáldi áraþúsundum síðar:

Í hendi Guðs er hver ein tíð,
í hendi Guðs er allt vort stríð,
hið minnsta happ, hið mesta fár
hið mikla djúp, hið litla tár.

Og allar þær kynslóðir, sem á milli þessara tveggja skálda hafa gengið sína götu frá vöggu til grafar, hafa átt boðbera þessara sömu kennda, boðbera sem skynjuðu það með óbifanlegri vissu að svona var hlutunum í raun og veru háttað: Yfir mönnunum vakir sá Guð sem lætur sér annt um allan þeirra hag. Og vissulega er það manninum dýrmætt að eiga þá öryggiskennd og þá rósemi hjartans sem getur tekið undir og sagt: Í friði leggst ég til hvíldar því að ég veit að allt mitt líf er í hendi Guðs. Slíkur auður er uppspretta hamingju, hvernig sem lífskjörin annars eru. Í rósemi hjartans og andans þreki liggur gæfumunur mannanna en ekki í þeim fallvöltu hlutum sem þeir hafa ráð á um stopula ævi sína. Hebreski hjarðmaðurinn, sem numið hafði í hjarta sínu hið sama eins og sálmaskáldið, átti dýrmætan og hjartfólginn fjársjóð þó að líf hans væri með öllu snautt af þeim lífsþægindum og glysi sem mennirnir sækjast tíðast eftir. Og hið sama gildir enn í dag: Það er hugur mannsins og hjarta, sem ákveður verðmæti lífs hans miklu fremur en hinar ytri kringumstæður. Gæfumaður er sá sem hefur lært að fela Drottni vegu sína og leggst öruggur til hvíldar í traustinu á hann.

Í orðum hins hebreska skálds virðist fyrst og fremst vera átt við að ganga til hvíldar í hinni eiginlegu merkingu. Á hinum frumstæðu tímum var nóttin tími öryggisleysisins og tjald hirðingjans lítill griðastaður gagnvart margvíslegum aðvífandi hættum. Skáldið er sem sagt að lýsa því yfir að öllu - jafnvel hinu uggvænlegasta í jarðnesku lífi - sé hægt að mæta með öruggu trausti ef mannsbarnið þiggur útrétta verndarhönd Guðs. Við, sem síðar höfum fengið opinberun Guðs í Jesú Kristi, megum - með orð hans og opinberun að bakgrunni - færa út merkingu þessara fornu ljóðlína skáldsins og heimfæra hana upp á ævidag mannsins: Að loknum ævideginum megum við einnig ganga örugg og kvíðalaus til hvíldar í traustinu á umhyggju Guðs föður. Við okkur hefur verið sagt: Í húsi föður míns eru mörg híbýli... og þegar ég er farinn burt og hefi búið yður stað kem ég aftur og mun taka yður til mín til þess að þér séuð og þar sem ég er ... Ég lifi og þér munuð lifa. Myndi vera til öllu máttugri sigursöngur gagnvart dauðanum en orð Hallgríms

Ég lifi í Jesú nafni,
í Jesú nafni ég dey.
Þótt heilsa og líf mér hafni,
hræðist ég dauðann ei.
Dauði, ég óttast eigi
afl þitt né valdið gilt.
Í Kristí krafti ég segi:
Kom þú sæll, þegar þú vilt.

Mikil og dásamleg blessun er okkur mönnunum gefin þar sem styrkur og öryggi trúarinnar er fyrir hendi. Þó að einstökum mönnum finnist ef til vill að þeir séu sjálfum sér nógir meðan allt lífið leikur í lyndi þá koma einatt fyrir þær aðstæður að mannlegt þrek eitt saman nægir ekki til að rísa undir þeim byrðum sem lífið getur á herðar lagt. Hversu margir hafa ekki reynt það þegar skyndilegan ástvinamissi hefur að höndum borið sem lagði á svipstundu fjölda af fögrum vonum í gröfina? Já, þá er sælt að geta í mannlegum veikleika sínum varpað von og sorg í Drottins skaut með öruggu trausti og þakklátum huga.

Enn á ný hefur skyndileg návist dauðans kallað okkur saman til kveðjustundar. Í dag er það húsmóðir sem kvödd er eftir 56 ára æviskeið. Elín Lára Jónsdóttir var fædd 20. febrúar 1909, dóttir hjónanna Jóns Hálfdanar Guðmundssonar frá Gelti og konu hans, Arnfríðar Guðmundsdóttur. Það voru sterkir og atorkusamir stofnar sem að henni lágu, einkenndir af þreki og dugnaði og trúmennsku. Fjölskyldan var stór: Þeim hjónum fæddust alls tíu börn og náðu níu þeirra fullorðinsaldri en eitt lést í bernsku. En hinar stóru og barnmörgu fjölskyldur íslenskra alþýðumanna á þessum fyrstu áratugum aldarinnar urðu mörgu uppvaxandi ungmenni hollur skóli í dyggðum starfsins: að liggja ekki á liði sínu heldur leggja sitt fram eins og getan leyfði. Annað var ekki fært. Afkomumöguleikarnir voru harla takmarkaðir og ólíkir því sem nú gerist svo að það kostaði oft næsta hörð átök að sjá sér farborða án þess að þurfa að knýja á annarra dyr um aðstoð en slíkt hefði reynst heilbrigðum metnaði velflestra ofraun.

Þannig var jarðvegurinn sem Elín Lára var sprottin úr. Í foreldrahúsum ólst hún svo upp og lagði hönd að starfi jafnskjótt og getan leyfði. Alla ævi hennar var heimili hennar hér innan takmarka fjarðarins. Fjörðinn yfirgaf hún sjaldan nema til skammrar dvalar í senn.

Hinn 7. janúar 1934 gekk hún að eiga eftirlifandi mann sinn, Guðmund Jón Markússon, sem hún nú kveður eftir fullra þriggja áratuga sambúð. Þeir sem vaxnir voru úr grasi á árunum milli 1930 og 40 minnast þess vafalaust að þau hafa einatt gengið undir viðurnefninu atvinnuleysis- og kreppuárin. Það má því nærri fara um það að framtíðin hefur ekki blasað við eins og leikur á rósum hjá þeim sem voru að stofna heimili sitt með tvær hendur tómar. En þau ungu hjónin voru samhent þó að erfiðleikar væru hvarvetna í kring og notuðu hverja stund til að starfa eftir því sem færi gafst.

Sumum þeim, sem eru að alast upp við allar gnægtir nútímans, myndi sennilega finnast það fábrotið líf að hugsa til ef þeir ættu að una allan aldur sinn í sama umhverfinu við starf frá morgni til kvölds allt frá bernsku til æviloka. Það virðist sem margur nútímamaðurinn telji hamingju lífsins fólgna í miklu umróti, sífelldri tilbreytni og því að hafa sem mest handa á milli. En þegar dýpra er að gáð skilst manni ef til vill að nær hinu sanna er farið í þessari ljóðlínu íslenska skáldsins: Þitt verðmæti gegnum lífið er fórnin.

Húsmóðirin, sem ann heimili sínu, telur ekki eftir þau störf sem hún vinnur því þó að stundirnar reynist ærið margar dag hvern. Góð móðir reiknar ekki börnunum til skuldar fyrirhöfnina sem hún tekur á sig þeirra vegna. Henni er það næg umbun verka sinna að vita sem best að þeim hlynnt, sjá þeim líða vel og finna þau vaxa til manndóms og þroska. Verðmæti hennar er fórnin í þeirra þágu. Og hvar myndi íslenska þjóðin á vegi stödd ef börn hennar hefðu engin kynni af fórnandi kærleika góðra mæðra? Hvernig myndi hugsunarháttur og hjartalag verða hjá þeim sem engin kynni hefðu nokkru sinni af heimilum sem rækt eru af hlýju og alúð?

Elín Lára var húsmóðirin og móðirin sem vann heimilinu sínu og börnunum sínum sex af heilum huga. Og mynd hennar mun geymast í hugum samferðamannanna sem mynd kyrrlátrar og traustrar konu sem ekki leitaðist við að vekja athygli á sjálfri sér en stóðst með prýði það próf sem lífið lagði fyrir hana. Og í dag er hún kvödd með trega og þakklæti af stórum hópi ástvina. Fyrst og fremst er það eiginmaðurinn sem þakkar samfylgdina í blíðu og stríðu í þau fullu 31 ár sem hún hefur varað. Margs er að minnast frá þessum liðnu árum og þökkin umvefur það allt.

Börnin hennar sex, tengdabörnin tvö og barnabörnin þakka hjartkærri móður og ömmu allan kærleikann og umhyggjuna frá fyrstu tíð. Allt mun það geymast innst í sál sem helgir gripir á komandi árum. Systkinin kveðja einnig með þökk systurina og finna með trega hvílíkt skarð nú hefur orðið í hópinn þeirra. Einnig skulu fluttar hér kveðjur og þakkir frá tengdafólkinu, Gunnari Markússyni og Guðrúnu Markúsdóttur ásamt fjölskyldum þeirra fyrir alla traustu vináttuna og hlýjuna um liðin ár. Þar ber hvergi skugga á. (Handskrifað í ræðuna: Hrefna og Steinn). Þó að ekki séu fleiri nöfn talin upp þá veit ég að það er miklu stærri hópur sem minnist hinnar framliðnu konu með hlýjum huga og þakklæti þegar vegferð hennar er lokið. Við kveðjum hana öll með minningum um góð kynni í huga.

Í nafni hinnar framliðnu konu og heimilis hennar skulu einnig fluttar þakkir öllum þeim sem sýnt hafa henni vináttu og hlýhug og auðsýnt heimilinu hjálpsemi og samúð nú, þegar hinn sviplega missi bar að höndum.

Ævidegi Elínar Láru Jónsdóttur hallaði skjótlega og óvænt að kvöldi. Sláttumaðurinn mikli spyr ekki að því hvað verður fyrir ljánum hans hverju sinni og koma hans flytur einatt með sér sársauka og sorg. Óvissan lykur um líf okkar mannanna allt frá vöggu til grafar - óvissan um allt annað en að hann kemur fyrr eða síðar til okkar allra. En fram til þeirrar stundar er sælt að geta horft með því trausti sem skáldið átti er það sagði: Í friði leggst ég til hvíldar og sofna því að þú, Drottinn, lætur mig búa óhultan í náðum. Og myndi ekki sú vitund hafa verið rík í sál hinnar framliðnu konu og hafa lagt sitt af mörkum til að móta trausta skapgerð hennar? Þegar kallið barst henni var það ekki aðeins að hún væri kölluð að heiman heldur líka heim, þangað sem hún býr óhult í náðum - þangað sem friður Guðs og kærleiki vefur hvert barn hans örmum. Í Jesú nafni.

Amen.