[...]
Í dag erum við að kveðja konu sem fullnað hefur skeið sitt á jörð eftir 75 ára æviferð. Jóna Margrét Guðnadóttir var fædd að Kvíanesi hér í firðinum hinn 24. júní 1888. Hún var næstelsta barn hjónanna Guðna Egilssonar og Guðrúnar Sigurðardóttur sem fáum árum áður höfðu stofnað heimili sitt. Voru þau bæði aðflutt hingað til fjarðarins, hann norðan úr Ögurþingum en hún vestan úr Önundarfirði. Líkt var á komið með þeim hjónunum að því leyti að þau voru bæði börn einstæðra mæðra og höfðu alist upp á faraldsfæti með foreldri sínu er hafði ofan af fyrir sér og þeim með vinnumennsku. Það mun því varla hafa verið hægt að segja að efnaleg velsæld blasti við þeim, ungu hjónunum sem bundust tryggðum haustið 1885 því kjör vinnufólks á þessum árum myndu varla nokkrum nútímamanni þykja fýsileg. Fyrstu árin eftir stofnun hjúskaparins voru þau í Klúku hjá móður hans en fluttu síðan að Kvíanesi. Búskapurinn mun hafa verið smár og vart til að framfleyta fjölskyldu og húsbóndinn varð að drýgja tekjur heimilisins með því að vera í skiprúmi. Reri hann norður í Bolungarvík. Myndi eflaust mörgum manninum þykja slíkt þröngir kostir nú. Varð konan að sjá um bú og börn meðan heimilisfaðirinn var þannig fjarverandi. Þannig voru þá kjörin á bernskuheimili Jónu Guðnadóttur. Það gefur því að skilja að snemma hafa börnin vanist á að rétta hjálparhönd eftir mætti fremur en að krefjast alls úr annarra höndum. En þannig skóla máttu flest börn íslenskrar alþýðu ganga í gegnum, þau sem fyrir aldamót voru borin.
Eftir nokkurra ára búskap að Kvíanesi fluttu þau Guðni og Guðrún að Bæ. En ekki varð búskapur þeirra þar langur því að tæpum tveimur árum síðar fórst heimilisfaðirinn í sjóróðri ásamt 5 mönnum öðrum úr dalnum. Það var mikið og þungt áfall fyrir þetta fámenna byggðarlag. Á hverju heimili voru ekkjur eftir með barnahópa sína og sums staðar gamalmenni á vegum sínum. Þannig var það á heimili Guðna Egilssonar: Ekkjan með 5 barna hóp og hið elsta þeirra ekki fullra tólf ára að aldri - og auk þess tvö gamalmenni, tengdamóður sína og gamlan mann sem hún hafði fyrr alist upp hjá vestur í Önundarfirði. Þá var ekki til að dreifa neinum tryggingum sem léttu byrðar þeirra er um sárt áttu að binda. Einstakir vinir voru hjálplegir en að mestu varð þó að brjótast áfram af eigin rammleik. Yngsta systkini Jónu var tekið til fósturs af góðum vinum og var þar um nokkurra ára skeið. Hin eldri voru öll áfram heima og hjálpuðu móður sinni eftir mætti en í Bæ bjó Guðrún enn um allmörg ár eftir að hún missti mann sinn.
Þegar Jóna var 16 eða 17 ára að aldri fór hún að Gelti til Jóns Guðmundssonar og Arnfríðar Guðmundsdóttur sem vinnukona. Auk þess vann hún um skeið á Stað og um það leyti sem móðir hennar hætti að búa fór hún til Kristjáns Albertssonar á Suðureyri. Þar var hún svo í vinnumennsku þar til hún giftist Ólafi Jónssyni árið 1911 en hann hafði flutt hingað sem sjómaður skömmu áður. Fyrst áttu þau heimili sitt á Suðureyri um 9 ára skeið en fluttu þá að Vatnadal og hófu búskap þar í sambýli við tvo bræður Jónu sem þar bjuggu. Má geta nærri að ekki hefur búið verið stórt þegar ekki stærri jörð átti að framfleyta 3 búum enda stundaði Ólafur löngum sjó meðfram búskap sínum. Vorið 1925 munu þau svo hafa flutt búferlum frá Vatnadal að Botni og búið þar í ein 7 ár. Heimili þeirra hafði farið ört vaxandi því í hjónabandinu fæddust þeim alls 13 börn og komust 10 af þeim til fullorðinsára. Það má fara nærri um að ekki hefur reynt lítið á hagsýni og vinnuþrek húsmóðurinnar að sjá um svo stóran hóp og ekki alltaf mikill tími til næturhvíldar þegar mest lá fyrir þó að þeim stundum hafi aldrei verið haldið saman til að krefjast næturvinnugreiðslu eða sýna fram á hversu mikið er af mörkum lagt. Umhyggja góðrar móður fyrir hag heimilisins og velferð barnanna er lögð fram án þess að auglýsa hana eða setja fram einhverjar kröfur fyrir hana.
Árið 1932 hættu þau Ólafur og Jóna að búa í Botni og fluttust til Suðureyrar þar sem Ólafur hóf sjómennsku á ný. Og á Suðureyri áttu þau heimili sitt til síðustu stundar. Hér verður ekki stiklað nema á þessum örfáu atburðum í lífi Jónu Guðnadóttur. Og í rauninni segir það ekki nema nokkurn hluta sögunnar þó að atburðir séu raktir ítarlega. Hitt er það sem meira máli skiptir hvernig viðkomandi bregst við atburðum ævi sinnar. Og þar munu allir vera á einu máli um að Jóna Guðnadóttir hafi staðist próf sitt í skóla lífsins með þeirri prýði að vart verði betur gert. Við vitum að lífskjör hennar hafa ekki alltaf leikið við hana, langt frá því. En hver myndi hafa heyrt hana kvarta og barma sér eða láta í ljósi öfund til annarra eða kröfur um stuðning þeirra þó að örðug væri gangan um hríð? Myndi hún ekki öllu oftar hafa átt þá heiðríkju hugans, þrek og gleði sem gat orðið mörgum samferðamanninum til léttis og hugarhægðar? Það var gott að vera í návist hennar. Hún var létt og hress í máli og alltaf reiðubúin til að leita að einhverju góðu í öllu og öllum og ljá hverju góðu máli lið eftir mætti. Og eru það ekki einmitt hin ótvíræðu einkenni á hinum sönnu hetjum lífsins að láta engin atvik ævinnar draga sig niður heldur vaxa í hverri raun? Og einmitt í sambandi við Jónu Guðnadóttur finnst mér eiga vel við hið postullega orð um gleðina vegna samfélagsins við Drottin og ljúflyndið sem átti að verða kunnugt öllum mönnum. Hún átti mikinn styrk í því að finna að Drottinn er í nánd. Heilagt orð var förunautur hennar og sálmabókin hennar bar þess vitni að hún var ekki notuð sem hilluskraut eða híbýlaprýði heldur til lesturs og hugleiðingar. Og víðs vegar milli blaðanna var stungið smámiðum til þess að merkja við þau orð sem hugur hennar dvaldi við. Já, þannig mun mynd Jónu Guðnadóttur geymast í hugum okkar sem mynd hinnar trúuðu og þrekmiklu konu sem öllum var ávinningur að hafa kynni af. Það er því stór hópur sem kveður hana í dag með þakklæti í huga fyrir góð kynni.
Fyrst og fremst eru það börnin hennar tíu, bæði þau sem hingað hafa komið og eins hin tvö sem aðstæðna vegna eiga þess ekki kost að fylgja henni þennan síðasta spöl á jörð. Ég veit að í hugum þeirra allra geymast svo ótal margar minningar um móðurina sem verða þeim dýrmætir fjársjóðir ævilangt. Og barnabörnin kveðja ömmu sína einnig með þakklæti í hug. Mörg þeirra hafa átt sín bernskuár hér í námunda við hana og fengið að reyna svo mikið af alúð hennar og hlýju í garð barnanna að aldrei mun úr minni líða. Sum þeirra, sem áttu bernsku sína hér í nágrenni við hana, eru á þessari stundu stödd fjarri bernskuhögum en leita í huganum heim á þessar slóðir á kveðjustund með söknuð í sál. Því að börnin fundu jafnan hve gott var hjá henni að vera, bæði litla sonardóttirin sem var í herbergi með henni hin síðari ár og eins öll hin sem til hennar lögðu leiðir sínar. Þau kveðja öll með þökk fyrir allt. Tengdabörnin minnast hennar í dag með þökk fyrir alla hlýjuna sem hún átti í þeirra garð. [Á lausum miða í ræðunni er handskrifað: Mig langar til þess að þakka allt hið góða er hún sýndi mér og börnum mínum alla tíð. Það er undurbjart yfir minningu þessarar mætu konu. Guð blessi hana. Jófríður Pétursdóttir.] Og systkini hennar, þau tvö sem eftir eru af hópnum, þakka systurinni fyrir öll samfylgdarsporin. Þeir eru margir sem í dag minnast Jónu Guðnadóttur með hlýjum þakklætishuga. Stofufélagar á sjúkrahúsinu í hinni síðustu legu Jónu, Elín Magnúsdóttir og Halldóra Sæmundsdóttir, hafa beðið að minnast hinnar framliðnu konu með þakklæti fyrir alla ástúð og hlýju sem þeir reyndu af hennar hendi. Þá vil ég einnig flytja þökk frá Guðmundínu Jespersdóttur, Steini Steinssyni, eiginkonu hans og mágkonu, Sveinbjörgu Hermannsdóttur fyrir allar ótöldu ánægjustundirnar fyrr og síðar. En þó að ekki séu fleiri nöfn upp talin þá er langt frá því að komin sé tæmandi upptalning á þeim sem eiga þakkir í huga til Jónu Guðnadóttur fyrir allt hennar elskulega viðmót, hlýja hjarta og uppörvandi orð og glaðværu lund.
Í nafni hinnar framliðnu konu skulu einnig fluttar þakkir. Fyrst og fremst hinum nánu ástvinum öllum sem hún bar svo ríka umhyggju fyrir, ekki síst syninum og tengdadótturinni sem hún dvaldi hjá hin síðustu ár. Sjálfri fannst henni stundum hún vera þeim byrði, eftir að þrek tók að þverra og heilsan að bila, og hún aldrei geta fullþakkað þeim alla ræktarsemi þeirra. Hinum ástvinahópnum skal einnig öllum þakkað því að alstaðar fann hún hlýju þeirra. Þá skyldi einnig minnst með þakklæti sambýlisfólksins frá búskaparárunum í Botni, Guðna Þorleifssonar og Albertínu Jóhannesdóttur og Guðmundar Halldórssonar og Sveinbjargar Hermannsdóttur. Þar voru traustir vinir á erfiðum tímum. Einnig skyldi með þakklæti minnst aldraðra hjóna, Þórðar Þórðarsonar og Sigríðar Einarsdóttur. En hér gildir það sama og áður; þó að ekki séu fleiri nöfn þulin þá er engan veginn talinn sá hópur sem hin framliðna kona hefði viljað rétta hlýja hönd og þakka fyrir góða samfylgd á jarðneskri ævileið.
Þriggja aldarfjórðunga ævisögu er lokið. Að líkindum verður sú ævisaga ekki skráð með löngu málskrúði á blaðsíður veraldarsögunnar. Slíkt verður sjaldnast hlutskipti alþýðufólksins. En sú saga er þó skráð á öðrum stað. Einn af höfundum Nýja testamentisins greinir frá því að fyrir hann bar þá sýn að hann sá hásæti Guðs og mennina í kringum það.Og þá var sótt lífsins bók sem í var skráð hvernig hver og einn hefði reynst í lífi sínu. Og ég efa það ekki að í þeirri bók stendur nafn Jónu Guðnadóttur með góðum vitnisburði. Hún hafði í svo ríkum mæli tileinkað sér það sem postullegt orð brýndi fyrir okkur að miklu máli skipti: Gleðina í samfélagi við Drottin og ljúflyndið og hlýja hugann í garð samferðamannanna. Og því hlýtur líka að fylgja henni að lokum fyrirheitið sem flutt er í sama orði: Og friður Guðs sem er æðri öllum skilningi mun varðveita hjörtu yðar og hugsanir yðar í samfélaginu við Krist Jesúm.
Já friður Guðs og blessun fylgi henni á hinni síðustu för. Í Jesú nafni.
Amen.