Sálmar: 480, 619, 447, 186
Eftir líkræðuna: 626, 624.1-3.10, 226, 408
Ég íhuga fyrri daga, ár þau sem löngu eru liðin... Ég víðfrægi stórvirki Drottins; ég vil minnast furðuverka þinna frá fyrri tíðum, athuga stórvirki þín. Guð, helgur er vegur þinn.
Þetta skáld hafði setið uppi um hljóðar nætur og barist við myrkar hugrenningar. Hann hafði horft inn í slíka auðn í sinni eigin sál að honum var um megn að stilla strengi hörpu sinnar og syngja drottni Guði lofgerðaróð. Svo mjög höfðu einhver atvik líðandi stundar lamað hug hans. En þá fór hann að spyrja hvort Guð hefði breyst eða snúið sér frá honum. Og hann lét löngu liðin ár renna fram fyrir hugskotssjónum sínum og leitaði þar vitnisburðar um Guð. Og þá varð honum ljóst að sá Guð, sem hafði á liðnum tíma opinberað sig sem eilífan miskunnsemdanna föður, hlaut um aldir að vera hinn sami. Og þetta varð til þess að hann gat að nýju sungið Guði lof og þökk. Þeir skuggar, sem þjökuðu sál hans í bráð, hlutu að hverfa. Hann hlaut að sjá það að þetta líf okkar mannanna er dásamlegt og alltsjáandi miskunnsemdanna faðir leiðir það að ákveðnu marki. Horfnu árin voru trygging þess að náð Guðs væri varanleg, breyttist ekki né félli úr gildi þótt árin liðu.
Það er hverjum manni eðlilegt, ekki síst þegar fram á ævina sækir, að hvarfla huganum við og við til þeirra ára sem löngu eru liðin því að þótt við séum að meira eða minna leyti börn líðandi stundar þá nægir ekki umhugsunin um hana alltaf. Við þráum að koma auga á samhengi lífsins og lesa rök þess út úr þeirri atburðakeðju sem liðin ár hafa raðað saman. Þess vegna verður huganum við og við reikað á fund liðinna ára, jafnvel meðan lífið umhverfis okkur fellur eftir sínum hversdagslega farvegi, án þess að truflast af þeim stærri atburðum sem óhjákvæmilega hrinda huganum burt frá önn og striti hversdagsleikans. Hugurinn rifjar upp fyrir sér horfnar gleði- og saknaðarstundir og allt þetta fjölþætta sem lífið hefur borið að höndum og leitar þar svars við hinum áleitnu spurningum mannsandans: Hvað er ég? Hvaðan kem ég? Hvert liggur þessi einkennilega leið sem ég er að fara? Hver er stefna og markmið þessa hraðfara straums sem við nefnum líf? Þessar spurningar eru bornar fram af þeirri þrá sem beinist út yfir gröf og dauða, út í eilífðina bak við árin.
Hebreska sálmaskáldið sá ekkert um hríð nema myrkur líðandi stundar og það lá við að örvæntingin gripi um sig í sál þess. En þá leit hugurinn yfir fyrri daga og þau ár sem löngu voru liðin og þar fann hann hið jákvæða svar við dýpstu spurningum mannlegs lífs. Þar voru lýsandi dæmi um þá guðlegu hönd sem frá upphafi vega hefur leitt manninn að ákveðnu marki í tilverunni. Þarna fann hann þann styrk sem knúði lofsönginn fram á varir hans. Lifandi Guð var á bak við allt, í öllu. Hann er og verður frá eilífð til eilífðar óbreytanlegur í mætti sínum og kærleika. Það er þetta sama sem íslenska skáldið vill túlka í hinu fagra erindi:
Í hendi Guðs er hver ein tíð,
í hendi Guðs er allt vort stríð,
hið minnsta happ, hið mesta fár,
hið mikla djúp, hið litla tár."
Þegar slíkt lofgjörðarefni vaknar af íhuguninni um liðna daga og þau ár sem löngu eru horfin þá hefur maðurinn fundið sjálfan sig, þá hefur hann fundið eilífðina bak við árin og sína eigin köllun sem nær út yfir gröf og dauða - út yfir allt þetta takmarkaða og forgengilega.
En aldrei leitar minningin um hina liðnu daga sterkar að en þegar dauðinn hefur skyndilega rofið samvistir ættingja og ástvina. Auða sætið á heimilinu vekur söknuð sem knýr minningarnar fram en þær veita huganum hvíld og svölun, og þó fyrst og fremst ef þær geta leitt hann að hinni sönnu uppsprettu huggunar, þeirri sem skáldið fann þegar það í myrkri næturinnar lét harmþrunginn huga sinn reika inn í lönd minninganna. Og nú, þegar við erum komin saman á kveðjustund við horfinn samferðamann, viljum við einnig líta yfir liðna daga og þessi ár, sem löngu eru að baki, með þakklæti í huga.
Jón Hálfdan Guðmundsson var fæddur að Bæ hér í Súgandafirði 28. nóvember 1880, sonur hjónanna Guðmundar Ásgrímssonar og Guðrúnar Ólafsdóttur er þar bjuggu. Guðmundur Ásgrímsson var gildur bóndi og dugandi á þeirra tíma mælikvarða og heimili hans gott og traust. Ekki komust nema þrjú börn þeirra Guðmundar og Guðrúnar á legg og var Jón Hálfdan elstur þeirra.
Þau hjón fluttu búferlum að Gelti þegar Jón var aðeins fárra vetra gamall og þar ólst hann upp. Snemma mun hann hafa vanist við að hjálpa föður sínum við öll venjuleg störf á landi og sjó enda var hann jafnan kappsmaður og lét hvergi sinn hlut eftir liggja og vel laginn til þeirra verka er hann gekk að. Einn af þeim samstarfsmönnum hans, sem var honum einna kunnugastur, sagði að hann hefði á heimilinu á Gelti lært það til starfa sem hann kynni og þar hefði verið gengið að hverju starfi með hugsun og verkhyggni en ekki gert að striti.
Á uppvaxtarárum Jóns var útræði frá Gelti og mun hann ekki hafa verið gamall þegar honum var falin á hendur formennska á skipi hjá föður sínum. Hann var kappsamur og trúr í hverju því starfi sem hann hafði með höndum. Og það er hollt og gott fararnesti í síðustu langferðina að hafa getið sér það orð að maður sé trúr drengskaparmaður í hverju verki. En þannig var Jón Guðmundsson að dómi allra þeirra er best þekktu hann.
Hinn 16. febrúar 1901 gekk Jón að eiga Arnfríði Guðmundsdóttur frá Laugum, sem látin er fyrir nær 9 árum. Fyrsta heimilið þeirra var að Gelti og tóku þau þá við hluta af jörðinni og bjuggu þar ásamt Guðmundi, föður Jóns. En árið 1908 fluttust þau til Suðureyrar og þar var heimili beggja síðan allt til dauðadags. Það er því fyrst og fremst hér í kauptúninu sem Jón Guðmundsson hefur lifað starfsár sín. Hér hefur hann fengið að reyna bæði gleði og sorg. Hér hafa börnin hans vaxið upp, þau níu sem náðu fullorðinsaldri af þeim tíu er þeim hjónum varð auðið í sambúð sinni. Hér misstu þau litlu dóttur sína, Ingibjörgu, aðeins 17 vikna gamla og hingað barst þeim náfregn elsta sonarins, Guðmundar Bergs, sem fórst aðeins 21 árs að aldri.
Já, þegar litið er til baka yfir liðnu árin ber fleira fyrir augu en þá blómstráðu vegi sem draumar æskumannsins kunna að koma auga á frammi á sviði ókomna tímans. En hitt vitum við einnig að sá þroski, sem byggist á lífsreynslunni, verður að hafa haft kynni bæði af gleði og sorg. Án þess að kynnast lífinu í hinum fjölbreyttu myndum verður enginn vitur í hjarta. Og ég veit að skóli lífsins hafði mótað Jón Guðmundsson til umhugsunar. Hans áhugamál náðu út fyrir svið hins hversdagslega lífs jarðarbarnsins, út á þann vettvang sem við nefnum mál eilífðarinnar. Þegar tal okkar barst að þeim fann ég að hann hafði hugsað um þau og leitað svara við þeim ráðgátum mannlífsins sem ekki verða ráðnar nema með augum trúarinnar.
Fyrstu árin sem Jón bjó hér á Suðureyri mun hann mest hafa starfað að sjómennsku en síðar fékk hann hluta úr jörðinni Bæ til að nytja og kom sér upp nokkrum bústofni sem hann sinnti jafnframt. Annars mun hann hafa gert lítið að því að gerast atvinnurekandi sjálfur, þegar frá er talinn þessi búskapur í smáum stíl og útgerð á litlu áraskipi ásamt öðrum manni hér. En mest af störfum sínum vann hann hjá Friðbert Guðmundssyni mági sínum, fyrst sem sjómaður og síðan við störf í landi. Þar vann hann meðan heilsa og þrek entist. Og jafnvel fram á síðasta dag, eftir að þrekið var tæmt, var það Jóni kappsmál að geta unnið eitthvað, orðið að einhverju liði í þeim störfum sem fyrir liggja.
Það er margs að minnast á hinni síðustu kveðjustund, þegar ástvinirnir renna huganum yfir horfna samvistardaga og ár. Ég veit að í dag streyma fram í huga þeirra minningar. En þær hafa allar að einhverju leyti sömu drættina að geyma: mynd af traustum manni og umhyggjusömum heimilisföður. Það eru minningar um mann sem var sístarfandi fyrir stórt heimili, vinnandi fyrir annarra hag. Og hlýtur þá ekki líka bakgrunnurinn í þessum helgidómi minninganna að vera letraður vitundinni um það að það var Drottinn sem gaf - þessi horfnu ár hafa verið í Guðs hendi? En sá bakgrunnur varpar einnig birtu fram á ókomnar slóðir: Sá Guð sem gaf hefur einnig framtíðina í sínum höndum því að hann er eilífur Guð. Hans er mátturinn til að sameina aftur þótt nú liggi hið breiða haf dauðans á milli ástvina. Já, getum við ekki öll sagt: Lofað veri nafn Drottins; hann gefur lífið og þroska þess. Af báli kærleika hans er tendrað allt hið góða sem við finnum meðal lífsförunautanna. Og lofað sé nafn Drottins fyrir það að kærleikur hans varir út yfir gröf og dauða.
Ég veit að þeir synir og dætur, sem í dag fylgja góðum föður í síðasta jarðneska áfangastaðinn, renna huganum til horfinna daga með þakklæti. Þau kveðja í dag og þakka af hrærðum huga allt sem góður og ástríkur faðir hefur látið í té. Og þeir synir, sem fjarri bernskuhögum sínum dvelja, líta einnig til liðna tímans með sama þakklætið í huga. Á sama hátt minnast tengdabörnin hins framliðna manns. Þau voru sem hans eigin börn, vafin umhyggju hans og velfarnaðaróskum.
Og barnabörnin mörgu minnast einnig afa með þakklæti fyrir liðna tímann. Þau minnast þess að hann var þeim góður og umhyggjusamur og alltaf var gott að koma til hans. En það eru líka margir fyrir utan hinn nátengda hóp fjölskyldunnar sem í dag rifja upp liðnar samverustundir við Jón Guðmundsson með þakklátum huga. Konan, sem kom unglingur að Gelti og átti Jón að fyrsta húsbóndanum utan foreldrahúsa - og besta húsbóndanum - minnist þess hversu heimilið var gott og þar vandaður bragur á öllu til orða og starfa. Í huga hennar búa þakkir og bænarorð á þessari kveðjustund:
Far þú í friði, friður Guðs þig blessi,
hafðu þökk fyrir allt og allt.
Gekkst þú með Guði, Guð þér nú fylgi,
hans dýrðarhnoss þú hljóta skalt.
Og samstarfsmaðurinn, sem einnig hóf sitt samstarf og ævilöngu vináttu sem unglingur á Gelti, þakkar allt hið drengilega, trausta og góða sem hann hefur fengið að reyna á langri samfylgdarleið, bæði við erfiði starfsins og á léttari stundum. Þannig leita hinar hlýju minningar fram í hugi allra samferða- og samstarfsmanna. Þeir hafa margir verið og allir góðs að minnast. Þorleifur Guðmundsson hefur óskað þess að frá sér yrðu fluttar sérstakar þakkir við þessa kistu, þakkir fyrir alla vináttuna og drengskapinn, þakkir fyrir góðar samverustundir fyrr og síðar.
Já, við kveðjum öll Jón Guðmundsson með þökkum og minnumst hans sem hins trausta manns sem var trúr í því hlutverki sem honum var fengið hér á jörð. Og hinn framliðni kveður einnig alla ástvini sína í dag með þökkum fyrir allar samverustundirnar. Hann kveður samstarfsmennina og förunautana á lífsleiðinni með þökkum fyrir allt það góða sem hann hefur notið af hendi þeirra. Ég hefi sérstaklega verið beðinn að minnast með þakklæti Sigríðar Jónsdóttur sem hjúkraði honum síðast, þegar lokaskrefið var að nálgast.
Ég íhuga fyrri daga, ár þau sem löngu eru liðin, sagði sálmaskáldið og við þá íhugun streymdi fram á varir hans lofgjörðaróður til Guðs, sem var frá upphafi og verður til eilífðar og hefur allt þetta líf okkar mannanna og stríð í hendi sér.
Við rifjum hér upp fyrir okkur í dag fáeina drætti úr sögu eins manns - drætti sem ekki eru að ytra sniði neitt stórbrotnir eða umsvifamiklir. En þessi kyrrláta saga, sem alheimi verður ókunn og á jafnvel fyrir sér að fyrnast og gleymast í þessu byggðarlagi þegar mörg ár eru um liðin, á að vekja okkur til þakklætis til Guðs fyrir góðan förunaut og nýtan á lífsleiðinni. Og við kveðjum með bænarorðum: Drottinn Guð, þér viljum við fela þetta barn þitt sem nú er horfið augum okkar af vettvangi hins starfandi lífs. Veit þú því og ástvinum þess frið þinn og náð í Jesú nafni.
Amen.