Í einu af bréfum sínum sendi Páll postuli söfnuðinum þessa áminningu: "Verið karlmannlegir, verið styrkir. Allt hjá yður sé í kærleika gert." Það er ekki ófyrirsynju að þreklyndið, karlmennskan, er hér dregin upp sem eftirsóknarverð dyggð kristinna manna. Sá heimur, sem við lifum í, var nú einu sinni þannig og er enn að hann leggur byrðar á menn og krefst áreynslu af þeim. Á manninum dynja sífellt þungir straumar ýmiss konar hreyfinga og þá hættir þeim, sem þrekminni eru, til þess að missa fótfestuna og berast með hvert sem verða vill. Og byrðarnar, sem á herðar manna leggjast, verða oft og tíðum til þess að þeir bogna niður í duftið og geta ekki rétt úr sér á nýjan leik. Það sem Páll vildi benda lesendum sínum á með hinum tilvitnuðu orðum er það að kristinn maður er í rauninni alltaf sigurvegari. Hvernig sem atburðirnir eru honum öndverðir þá leggur hann aldrei árar í bát, gefst ekki upp, gerist ekki flóttamaður á leikvangi lífsins. Hvernig sem sársauki og böl mæðir á honum varðveitir hann rósemi hugans og stendur jafnkeikur sem áður. Kristilegt þrek og festa á ekkert skylt við tilfinningaleysi eða kæruleysi sem ypptir öxlum og lætur svo heita að allt sé í lagi. Nei, kristinn maður leitast við að gera sér fulla grein fyrir hvað er í raun og veru að gerast í kringum hann á hverri líðandi stund og hvernig honum ber að mæta hverjum vanda. Og hann á aðgang að ótæmandi orkulindum til að ausa af, ekki til að geta breytt hinni ytri atburðarás sér í hag heldur til þess að varðveita sína eigin sál í gegnum allar eldraunirnar og vaxa að styrk og manndómi við hverja nýja mannraun.
Hetjuhugsjónin hefur víst lengi verið Íslendingum í blóð borin. Við þekkjum það hvernig heiðnum forfeðrum okkar er lýst í fornsögum. Þá var það eitt einkenni hins eftirsóknarverða hetjuskapar að enginn gæti greint hvort mönnum líkaði betur eða verr þegar þeim voru flutt stór og váleg tíðindi. Menn áttu að geta horfst í augu við sjálfan dauðann með sömu rósemdinni án þess að mæla æðruorð. En einhvern veginn fannst manni að þarna hafi það verið aðalatriðið að láta ekki aðra sjá neitt sem vansæmd væri að í fari manns, hvað svo sem inni fyrir bjó. Kristindómurinn gengur þar drjúgum lengra og ætlast til að þetta komi beint frá hjarta mannsins en ekki aðeins til að villa á sér heimildir og líta vel út í annarra augum. Hann brýndi það ekki fyrir mönnum að þeir ættu að sýnast karlmannlegir og styrkir heldur að vera það.
Þrek og hugarró eru sannarlega mikils verðir eiginleikar í veröld okkar mannanna. Það er ekki út í bláinn að eitt af sálmaskáldum okkar beinir þessum bænarorðum til Guðs föður:
Vertu með oss, vaktu hjá ossÞað verður bjartari og betri ævi þeirra sem mæta erfiðleikum og andstreymi lífsins með þær eigindir í barmi heldur en hinna sem sífellt barma sér og kveina þegar eitthvað blæs á móti. Og þegar að ævilokunum líður er sælt að geta tekið undir sigursöng skáldsins:
veittu styrk og hugarró.
Dauði, ég óttast eigi
afl þitt né valdið gilt.
Í Kristí krafti ég segi:
Kom þú sæll, þá þú vilt.
Áreiðanlega á íslenska þjóðin margar óskráðar hetjusögur. Fyrir nokkrum árum komu út bernskuminningar manns nokkurs, þar sem hann minntist ýmissa sveitunga sinna frá uppvaxtarárunum. Þessi bók bar heitið: Hetjur hversdagslífsins. Og ég veit að hvert byggðarlag landsins kann frá slíkum hetjum að greina, fólki sem talið er tilheyra hversdagslífinu vegna þess að það treður sér ekki fram en vinnur í kyrrþey og trúmennsku í sínum verkahring og lætur enga sviptivinda samtíðarinnar sópa sér til né neinar byrðar lífsins beygja sig niður í duftið. Það er fólk sem er mótað af þeim hugsjónum sem liggja að baki þessari áminningu postulans: "Verið karlmannlegir, verið styrkir. Allt hjá yður sé í kærleika gert."
Ég veit að þeir sem til þekktu skilja það vel hvers vegna þessi postullega áminning er svo ofarlega í huga þegar mæla skal við líkbörur Kristjáns Guðmundssonar. Ég veit að þeir samferðamenn, sem best þekktu hann, hafa reynt hann að því að sýna þrek og hugarró þegar á reyndi í lífinu.
Kristján Guðmundsson var fæddur á Hólum í Tálknafirði 14. september 1895 og var því fjórum dögum betur en sjötugur þegar andlát hans bar að hinn 18. september síðastliðinn. Foreldrar Kristjáns voru þau hjónin Guðmundur Sturluson, Ólafssonar skipstjóra á Bakka í Tálknafirði og Guðrún Oddsdóttir, Hallgrímssonar prests í Gufudal. Höfðu þau hjón gengið í hjónaband fyrr á þessu sama ári og hafið búskap á Hólum sem var útbýli úr Bakkalandi, aðeins þrjú hundruð að dýrleika eftir fornu mati. Það er því auðsætt að ekki var landbúskapurinn mikill og langt frá því að geta framfleytt fjölskyldu enda var Guðmundur löngum við sjómennsku, stýrimaður hjá ýmsum þekktum sjósóknurum.
Kristján var elstur af 10 barna hópi, sem þau hjón eignuðust, og næstu árin fór fjölskyldan hraðvaxandi. Ekki varð búsetan á Hólum löng því að eftir fá ár var flutt þaðan að Innri-Bakka og aftur að þremur árum liðnum að Stapa í Tálknafirði. Heldur mun hafa verið erfitt um heyöflun þar og varð að fá slægjulönd inni á Bakka til þess að fá nóg fyrir búpeninginn. Þar sem heimilisfaðirinn var löngum við sjóinn varð það hlutverk húsmóðurinnar að annast heyskapinn með kaupamanni og börnum sínum, er þau komust á legg, auk þess sem hún sinnti mjöltum og húsverkum.
Það var árið 1915 sem fjölskyldan flutti frá Stapa hingað til Súgandafjarðar. Nokkru áður hafði bróðir Guðrúnar flutt hingað og Kristján Guðmundsson hafði einnig verið við sjómennsku hér um skeið þó að hann teldi sér enn lögheimili hjá foreldrum sínum á Stapa. Þá var Kristján orðinn tvítugur að aldri og skömmu síðar réðst hann til siglinga á erlendum vöruflutningaskipum og var í förum í þrjú ár.
Einhvern veginn virðist starfið heima á íslenskum fiskimiðum og íslenskri grund hafa átt sterk ítök í honum því að eftir þetta þriggja ára skeið kom hann aftur til landsins og settist nú að á Ísafirði. Stundaði hann þar löngum sjóinn sem vélstjóri. Á þeim árum kynntist hann eftirlifandi konu sinni, Sveinbjörgu Júlíusdóttur, og hófst þeirra sambúð þar. Frá Ísafirði fluttu þau til Súgandafjarðar árið 1926 með tvö börn, þriggja og tveggja ára gömul. Ekki löngu eftir að hingað kom gerðist Kristján vélstjóri á mótorbátnum Draupni og tók svo nokkru síðar við skipstjórn þar og var við það starf í meira en hálfan annan áratug.
Hann var farsæll í starfi sem skipstjóri og góður mönnum sínum. Og margur er sá unglingurinn sem fengið hefur fyrstu þjálfun sína í sjómennsku undir handarjaðri hans og áreiðanlega notið þar hollrar leiðsagnar. Ekki myndi þessi farkostur vera talinn ákjósanlegur að stærð og búnaði til vetrarsjósóknar nú á dögum en allt blessaðist þetta vel og urðu aldrei nein slys eða meiri háttar óhöpp meðan Kristján var við formennsku þar. Á sumrum var hann oft við dragnótaveiðar. En auk þessara starfa hafði Kristján um langt árabil smábúskap með höndum. Átti hann nokkrar kindur og heyjaði sjálfur fyrir þær og sinnti um þær af mikilli natni og umhyggju. Hefur vinnudagurinn áreiðanlega oft verið langur og sjálfsagt oft lagst til hvíldar með þreytu í líkamanum. En hafi svo verið þá var ekki yfir því kvartað við neinn né látið á því bera eða það látið brjótast fram í deyfð og önuglyndi.Hann var jafnan hress í máli og glaðvær og skemmtinn í hópi kunningja, hvort sem þeir voru fleiri eða færri í kringum hann. Ég minnist þess frá samstarfi mínu við Kristján að undirbúningi hátíðahalda sjómannadags og við önnur tækifæri hversu fús hann var jafnan að taka að sér störfin og hvernig hann lagði sig fram til þess að allt mætti fara sem best úr hendi - og alltaf glaður og reifur. Þar var ekki verið að reyna að smeygja sér undan því að reyna á sig heldur komið fram af þeim þegnskap sem alltaf er boðinn og búinn að leggja sitt besta fram.
Eftir að Kristján hætti skipstjórn gaf hann sig að landvinnu fram á þetta síðasta sumar. En á vorin skrapp hann fram á fjörðinn með rauðmaganet sín þó að ekki væri alltaf mikil ábatavon af þeirri fyrirhöfn því að margur kunningi hans mun hafa fengið þar máltíð án endurgjalds.
Kristján naut þess láns að þegar börn hans uxu upp og stofnuðu sín eigin heimili settust mörg þeirra að hér í næsta nágrenni við hann. Aðeins tvö þeirra búa á fjarlægum slóðum en fimm af dætrunum eiga heimili hér innan fjarðar. Og hér gafst honum kostur á að fylgjast með uppvaxandi barnabörnum og láta þau njóta góðvildar sinnar. Og ég efa það ekki að þau kunnu að meta hlýjuna sem hann auðsýndi þeim. Um það talar kannski skýrustu máli litli ómálga drengurinn sem hefur verið undir handarjaðri hans síðustu mánuðina - og hvernig hann sótti til afa og þekkti hann eftir langa fjarvist. Og skyldi það ekki segja mest um hjartalag hvers og eins hvernig hann er gagnvart smælingjunum?
Á þessu sumri varð það ljóst að ekki var allt eins og það átti að vera með heilsu Kristjáns. Vafalaust hefur hann verið búinn að kenna sér þessa meins áður en aðrir höfðu hugmynd um og ganga að störfum meðan fært var. Hann stóð við sitt starf möglunarlaust meðan stætt var. Og varla mun honum sjálfum hafa dulist hvert stefndi en einnig því var tekið með æðrulausu þreki og ró. Og nú er kveðjustundin komin - sjötíu ára æviferð á enda.
Í dag er hann kvaddur af stórum hópi ástvina með hjartans þökk fyrir liðna tíð. Og þá er það fyrst og fremst eiginkonan sem þakkar góðum eiginmanni og heimilisföður öll samfylgdarsporin á liðnum árum. Börnin hans, tengdabörnin og barnabörnin minnast hans öll með þakklæti í huga fyrir allt það sem hann hefur verið þeim frá því fyrsta. Systkinin hans, þau fjögur sem eftir eru, kveðja elsta bróðurinn og minnast með þakklæti samverustundanna við hann. Já, vinir og félagar kveðja og þakka. Sérstaklega vil ég flytja hér kveðju frá Bjarna Bjarnasyni sem var í hálfan annan tug ára í skipshöfn Kristjáns - og þakkir frá honum og heimili hans fyrir drengskap og hlýjan hug á samfylgdarleiðinni. Við kveðjum öll með hlýjum huga og þökk.
Í nafni hins framliðna manns skulu einnig fluttar þakkir - fyrst og fremst öllum hinum nánu ástvinum á heimilinu og hinum nánu venslamönnum - svo og öllum þeim öðrum sem rétt hafa hlýja hönd og sýnt vináttu á einhvern hátt.
"Verið karlmannlegir, verið styrkir. Allt hjá yður sé í kærleika gert," sagði postulinn í áminningu sinni. Þar sem þreklyndi og gott hjartalag haldast í hendur, þar verða ávallt sæmdarspor stigin. Og sem slíkan þrekmann og drengskaparmann kveðjum við Kristján Guðmundsson. Ég á sjálfur í minni eigin reynslu mynd sem seint mun gleymast af því hvernig hann bar þunga og óvænta byrði án þess að bogna. Hann var eitthvað í ætt við grenitréð sem Stephan G. Stephansson kveður svo fallega um:
..bognar aldrei, brotnar í
bylnum stóra seinast.
Það er sá bylur sem enginn stendur af sér, hversu sterkur sem er. En engar harmatölur skulu fluttar við þessa kistu. Ekkert myndi vera fjær því er hann sjálfur kysi helst. Hér skal aðeins kvatt með bæn:
Far þú í friði,
friður Guðs þig blessi.
Hafðu þökk fyrir allt og allt...
Algóður Guð vaki með blessun sinni yfir hinni síðustu heimför hins vestfirska sjómanns og drengskaparmanns. Í Jesú nafni.
Amen.