"Komið til mín, allir þér sem erfiðið og þunga eruð hlaðnir, og ég mun veita yður hvíld." (Mt. xi.28)
Í röskar 19 aldir hafa þessi orð borist mannkyninu til eyrna öðru hvoru í gegnum allan erilinn og hvíldarleysið sem löngum hefur einkennt líf þess og störf. Og okkur er sagt að þau hafi að líkindum engri kynslóð verið fjarlægari en einmitt þessari sem í dag markar starfsins ys; hún kjósi skapandi störf fremur en hvíld og finni fullnægingu í því að heyja baráttu sína við erfiðleikana og komast í gegnum þá með sigurorð.
Og satt er það að oft virðist manni sem þetta fyrirheit hvíldarinnar, róseminnar og friðarins eigi harla lítið erindi til mannanna barna nú á dögum. Hinn öri straumur starfsins og hins iðandi lífs hefur tekið athygli okkar svo að við komum ekki auga á annað. En ef við reynum að staðnæmast um stund og glöggva okkur betur á hlutunum sjáum við að þetta er aðeins villusýn.
Ysinn og erillinn er ekki markmiðið sem leitað er að heldur aðeins útrás fyrir innri þrá sem við kannski getum ekki gert sjálfum okkur né öðrum grein fyrir eða kannast við. En er ekki þráin sú eitthvað á þá leið að okkur mætti auðnast að finna einhverja sístreymandi uppsprettu blessunar, gleði og hamingju, setjast við hana og njóta hennar í sem ríkustum mæli? Eru ekki erfiði og þungi dagsins aðeins tjáning á þessari þrá þegar allt kemur til alls, umbúðir hennar, leitin að fullnægingu hennar?
Og annað ber líka fyrir augu: Þessi barátta hefur staðið með manninum frá ómunatíð og fram til þessa dags. Og því meir sem hún hefur áunnið því ákafari og hvíldarlausari hefur hún orðið. Þeir sigrar, sem hún hefur látið í veðri vaka að væru markmið hennar, hafa ekki nægt henni. Rætur hennar lágu dýpra en svo - markmið hennar var fjarlægara en svo að augnablikssigur hugar eða handar gæti náð því. Það var annars eðlis en allt þetta sem augu okkar fá séð og hendur okkar þreifað á. Okkur nægir ekkert minna en eitthvað af því sem eilífðin sjálf hefur að bjóða.
Fáir munu þeir vera sem telja sig slík hamingjubörn að þeir geti staðnæmst við það sem fengið er - hafi fundið uppfyllingu þessarar innstu þrár. Myndi ekki miklu fremur mega finna ýmsa sem á hallandi ævi gætu tekið undir með prédikaranum í Gamla testamentinu þar sem hann ræðir um hinn sífellda ys og strit sem reynist þó undir niðri aðeins hégómi og eftirsókn eftir vindi?
Mun ekki svo fara um síðir fyrir ýmsum að þeir finni þungann af þeim byrðum sem við bindum okkur sífellt í þessari eirðarlausu leit að lífshamingju? Og þá kann að renna upp jafnframt hvar hin innsta þrá finnur svölun, sannleikur þessara orða Jesú: "Komið til mín, allir þér sem erfiðið og þunga eruð hlaðnir og ég mun veita yður hvíld." Þó að við í æsku okkar sjáum fyrst og fremst aðeins birtu lífsins og leggjum allt kapp á að grípa hana þá fer ekki hjá því að fyrr eða síðar komum við líka auga á skuggana. "Ungir menn þreytast og lýjast og æskumenn hníga en þeir sem vona á Drottin fá nýjan kraft..." segir spámannlegt orð.
Þú Drottinn Jesús, hrelldum huga mínum
átt hlífð og skjól í móðurfaðmi þínum.
Þú ert það lyf sem lífsins græðir sárin,
sú ljúfa mund sem harma þerrar tárin,
minn hugarstyrkur, hjartans meginmáttur
og minnar sálar hreini andardráttur.
Það er sælt að geta tekið undir þessi orð, þegar byrðar þessa lífs hafa lagst á herðarnar með ofurþunga sínum, þegar vonbrigðin taka að rífa niður hinar glæstu hallir vonanna, þegar skuggar og reynsla þessa lífs hefur kennt okkur að ævi okkar er ekki óslitinn leikur í ljósinu.
Það er sælt að geta fylgt kallinu sem til okkar mannanna hefur borist í röskar 19 aldir: "Komið til mín, allir þér, sem erfiðið og þunga eruð hlaðnir og ég mun veita yður hvíld."
Það er sælt að geta heyrt það strax á unga aldri til þess að hlýða því - það er líka sælt að fá að heyra það einhvern tíma á ævinni í gegnum allan ysinn og skarkalann og öðlast nýjan þrótt í uppsprettu þess þegar alvara lífins og ómild handtök hafa brugðist björtum vonum bernskuáranna.
Við erum hér saman komin til þess að kveðja aldraða konu sem hefur verið kölluð heim yfir landamærin. María Egilsdóttir var fædd 18. júlí 1876 og var því komin lítið eitt á áttræðisaldurinn þegar kallið kom eftir langar þrautir og þjáningar. Einhvern veginn varð það svo að sú hugsun sem fyrst greip mig við andlátsfregn hennar var að hún hefði aðeins hlotið kærkomna hvíld að fullum starfsdegi loknum og eftir full kynni af erfiði og reynslu þessa lífs.
Ung var hún að árum þegar hún fyrst kom til vandalausra þar sem hún ólst upp fram yfir fermingu. Heimilið var myndarlegt og gott enda átti hún frá þessum árum margar minningar sem huganum var ljúft að dvelja við. En þó er það svo að barn, sem missir af því að alast upp á eigin heimili, mótast á annan hátt en ella myndi verða. Það binst ekki vandalausum sömu böndum og ástríkum foreldrum og systkinahópi og lærir því snemma að líta lífið öðrum augum en annars myndi verða.
Um fermingaraldurinn kom María fyrst til dvalar hingað til Súgandafjarðar til bróður síns sem bjó á Stað. Þau þrjú ár, sem hún var þar, munu oft hafa komið fram í hug hennar á síðari árum og um minningu þeirra og bróðurins, sem hún unni, var hlýtt og bjart. Ég man hve oft hún rifjaði upp örnefnin heima á túninu, húsaskipun gamla bæjarins, sem var aðsetursstaður hennar þessi fáu æskuár, og ýmis atvik hins daglega lífs, smalaferðirnar um fjallið og nesið, um hóla og lautir sem hvert og eitt báru sitt nafn og áttu einhverjar minningar við sig tengd.
Síðan lágu leiðir hennar aftur vestur til Önundarfjarðar þar sem hún vann fyrir sér á ýmsum stöðum. Það var upphaf reynsluáranna, þegar skilningur barnsins hefur fengið þroskun hins fulltíða manns. Þá förum við að meta stöðu okkar og kjör. En á þessum árum reyndi María líka margt gott. Hún tengdist þarna þeim vináttuböndum sem æ síðan hafa varað. Mér varð kunnugt um það fyrir fáum árum þegar ég átti leið vestur til Flateyrar til að ferma þar börn. María sáluga hafði tal af mér áður en ég fór og bað mig fyrir bréf til eins af drengjunum sem ferma átti. Ég vissi að í þessu bréfi var peningagjöf sem hún af litlum efnum sendi, vegna þess að hún hafði á æskuárum sínum notið góðs á bernskuheimili föður þessa drengs. Þar höfðu hnýst þau tryggðabönd sem síðan entust.
Síðar lágu leiðir Maríu til Bolungarvíkur þar sem hún hélt heimili um skeið með eldri manni. Oft minntist hún þeirra ára og ýmissa atvika frá þeim. Það var starfstíminn í ævi hennar, þegar hún sjálf réð störfum sínum og var fremur sem veitandi en sem þiggjandi. En þetta litla heimili, sem var hennar eigið um nokkurra ára skeið leystist upp vegna heilsuleysis og fátæktar. Vafalaust hefur henni fundist þá um lítinn skilning eða samúð að ræða af hendi samferðamannanna þegar hún leitaði aftur hingað til fjarðarins til þess að vinna fyrir sér manna á milli að nýju.
Og milli margra hafa leiðir hennar legið síðan. Það er orðin löng og krókótt vegferð þessarar konu sem við kveðjum í dag. Okkur mun vera óhætt að segja að hún hafi fengið sinn skerf af byrði lífsins, reynslu þess og skuggum. En hún átti líka sína ljósgeisla þar sem hún kom eða dvaldi fram til seinustu ára. Það voru bros barnanna sem hún vildi alltaf gleðja og sem löðuðust að henni.
Sjálf varð hún hrifin eins og barn þegar þau létu vel að henni og létu í ljósi á sinn einlæga og barnslega hátt að þeim þætti vænt um hana. Og margar þeirra minninga, sem hún rifjaði upp í sambandi við heimilin, sem hún hafði verið á, voru einmitt um börnin. Hún gladdist svo innilega þegar hún varð þess vör að þau börn, sem hún áður fyrr hafði tekið ástfóstri við, mundu eftir henni þótt þau væru einhvers staðar fjarlæg.
Og ég veit að mörg þeirra munu minnast hennar með hlýjum hug þó að árin líði hjá og óbrúað djúp skilji á milli. Húsmóðir ein hér í kauptúninu gat þess við mig að María sáluga hefði tekið að sér heimili hennar um tíma þegar hún sjálf var frá störfum og hún minntist þess með þakklæti hvað hún hefði reynst sér og börnum sínum þá. Og bróðursynirnir og heimili þeirra minnast þess líka með þakklæti á þessari kveðjustund hve góð hún var börnum og fósturbörnum þeirra.
Það væri vafalaust margt sem hægt væri að rifja upp og minnast á þegar kvatt er eftir svo langa samfylgd, margar ljúfar og fagrar minningar og líka margt sem skyggir á. Það er margt sem mætir á langri leið og mótar vegfarandann. Og í nafni hinnar framliðnu konu og aðstandenda hennar vil ég þakka öllum þeim, sem hafa reynst henni vel og látið sér annt um hana, sérstaklega Rósinkrönzu Sveinbjörnsdóttur sem annaðist hana lengi í hinum síðustu veikindum.
Oftar en einu sinni hafði María sáluga orð á því að hún vildi að legstaður sinn yrði í kirkjugarðinum á Stað og að við útför sína yrði sunginn allur sálmurinn „Allt eins og blómstrið eina·“ Ef til vill hefur einhver dýpri hugsun legið hér á bak við en í fljótu bragði er hægt að sjá. Kannski hefur „blómstrið eina“ verið táknmynd einstæðingsskaparins á rökkurstundum liðinnar ævi. Kannski hinn þungi straumur dapurleikans, sem mætir okkur í upphafi sálmsins en rennur síðan yfir í öruggt traust og hvíld, hafi átt að beina hugum okkar að baráttu og hvíld á löngum og ósléttum ævivegi - enn einni staðfestingu á fyrirheiti Drottins Jesú um hvíld handa þeim sem til hans koma eftir erfiði og þunga dagsins.
Og brátt höldum við héðan til síðasta jarðneska áfangastaðarins, í dalinn þar sem hún átti sína björtustu æskudaga fyrir meira en hálfum sjötta tug ára. Og þó að gamli bærinn sé löngu fallinn og spor smalastúlkunnar um hvilftirnar og nesið ekki lengur sýnileg þá getur þetta samt sem áður verið okkur bending um það að hún er aftur komin heim - í nýrri æsku og nýjum þrótti. Guð blessi hina síðustu heimför hennar.
Amen.