Ólafur Þ. Jónsson

Útför 10. nóvember 1960

Það eru ekki margir dagar síðan við vorum komin saman hér í kirkjunni á kveðjustund. Og enn á ný erum við minnt á það að dagar mannsins, hin sjötíu eða áttatíu ár, eru fyrr en varir að kvöldi hnigin. Það þynnist nú ört fylking þeirra sem komnir voru á manndómsár þegar þessi öld gekk í garð fyrir nálega sex áratugum. Þau eru sem óðast að kveðja, þessi börn hinna mestu breytingatíma sem yfir Ísland hafa gengið. Og sannarlega mega þeir muna tvenna tímana sem komnir voru út á vettvang starfsins um eða fyrir aldamótin síðustu. Þá var oft þröngt um tækifæri fyrir þá sem vildu komast áfram og njóta krafta sinna. Í rauninni má segja að barn íslenskrar alþýðu hafi á þeim árum ekki átt annars völ en að strita fyrir daglegu brauði með fátæklegum og smávirkum tækjum. Og í dag erum við að kveðja eitt af þessum starfsins börnum sem kvatt hefur verið burt eftir nær 80 ára æviskeið.

Ólafur Þórarinn Jónsson var fæddur að Reykjarfirði í Suðurfjörðum Arnarfjarðar 10. febrúar 1881, sonur Jóns Sigurðssonar og Ólínu Ólafsdóttur sem þar bjuggu. Ekki naut hann lengi foreldraheimilisins því að þegar hann var á 3. aldursári andaðist faðir hans frá 6 barna hópi. Var þá heimilinu tvístrað og Ólafur fluttur að Auðkúlu í Arnarfirði til Ólafs móðurbróður síns Ólafssonar. Það heimili var talið efnað heimili og gott. En þar mun hafa verið gengið ríkt eftir að hver maður skilaði nokkru starfi, jafnvel börnin líka - og kannski stundum meira en raunverulegt þol þeirra leyfði, og jafnframt viðhafður sparnaður í öllum viðurgerningi. Á þessu heimili var Ólafur í nokkur ár en móðir hans, sem þá var flutt til Þingeyrar, tók hann aftur til sín meðan hann enn var innan fermingar. Þegar leið að fermingu fór hann til sr. Kristins Daníelssonar að Söndum í Dýrafirði og fermdist þar. En síðan fór hann aftur til móður sinnar á Þingeyri og var þar um nokkurt skeið á unglingsárunum. Þá hélt hann til Ísafjarðar og hóf sjómennsku sína þar. Þá voru áraskipin enn atvinnutækin við sjóinn og sjómennskan ekki neinn barnaleikur að fást við. En fljótlega upp úr þessu fóru vélarnar að koma til sögunnar og gjörbreyta öllum starfsháttum við sjómennskuna.

Hingað til Suðureyrar kom Ólafur haustið 1908 og var sjómaður hér á skipi sem "19. öldin" hét þann vetur. Um vorið tók hann við formennsku á því skipi. En síðar um sumarið fór hann norður að Reykjarfirði á Ströndum ásamt fleiri ungum mönnum og reri þar um sumarið en í Bolungarvík veturinn eftir. Vorið 1910 flutti hann svo hingað til fjarðarins og hefur átt heimili sitt hér síðan. Sjómennskan var starf hans og á sjónum kunni hann vel við sig. Fyrst framan af kenndi hann að vísu sjóveiki en það var fjarri skapi hans að gefast upp eða guggna þó að einhverjir erfiðleikar mættu. Hann var ekki af þeirri manngerð sem leitast við að hlífa sjálfum sér á annarra kostnað heldur er reiðubúin að leggja sjálfa sig fram af atorku þegar þess er þörf og víkja ekki frá þó að á móti blási. Hann tileinkaði sér þegar í upphafi þær nýjungar sem hingað komu þegar vélvæðing bátaflotans hófst upp úr aldamótunum og var bæði við vélstjórn og formennsku eftir að hingað kom. Og það mun vera samhljóða vitnisburður allra þeirra, sem til þekktu, að Ólafur hafi verið góðum formannseiginleikum gæddur og ekki líklegur til að una vel við að vera aftastur í hópi þeirra sem flytja verðmæti sjávarins að landi.

Þar sem Ólafur hafði byrjað sjómennsku sína með tvær hendur tómar má fara nærri um það að efnahagur hans varð ekki svo rúmur á þessum starfsárum að hann gæti eignast sitt eigið skip og útgerð að öllu leyti. En hann eignaðist þó hluti í bátum á móti öðrum, m.a. í vélbátnum Geysi sem hvarf héðan af höfninni í aftakaveðri og spurðist aldrei neitt til síðan. Eignaðist hann síðar í öðrum bátum og hafði formennsku á hendi.

Hinn 26. febrúar 1911 kvæntist Ólafur eftirlifandi konu sinni, Jónu Margréti Guðnadóttur, og var heimili þeirra á Suðureyri fyrst í stað. En vorið 1920 fluttu þau að Vatnadal hér í firðinum og bjuggu þar í 5 ár. Fluttu þau þá búferlum að Botni og voru þar alls í 7 ár. Heimilið fór ört vaxandi því að alls fæddust í hjónabandi þeirra 13 börn og náðu 10 þeirra fullorðinsaldri. Það gefur að skilja að eins og háttað var með afkomumöguleika manna á þessum árum hefur oft verið erfitt að komast áfram. En með dugnaði og hagsýni var þeim málum borgið svo að aldrei þurfti að líða skort eða leita á annars náðir. En árið 1932 hætti Ólafur búskap í Botni og flutti að nýju til Suðureyrar og hóf þar sjómennsku á ný. Og við sjóinn var hann meðan heilsa og þrek leyfði. Síðast sótti hann, aldraður maður, aleinn á trillunni sinni út á hafið. En núna síðustu mánuðina var heilsan þrotin og starfsþrekið brotið niður.

Hér hefur verið stiklað á örfáum atriðum í æviferli Ólafs Þórarins Jónssonar. Hér er ekki vettvangur til að rekja ítarlega ævisögu. Þegar í lokaáfangann er komið er það ekki hinn ytri rammi sögunnar, sem mestu skiptir, heldur sá persónuleiki sem á bak við býr. Og saga Ólafs Jónssonar er ein af þessum ævisögum starfsins manna sem að líkindum verður ekki áberandi talin í framtíðinni. Hún er saga manns sem vinnur starf sitt af áreiðanleik og dugnaði - manns sem ekki gerir háværar og áberandi tilraunir til að troða sjálfum sér fram fyrir aðra til valda og áhrifa. Hún er saga manns sem lifir ekki til að auglýsa sjálfan sig en tekur fullt tillit til annarra og sýnir drengskap og reglusemi í öllum skiptum við aðra menn. Hún greinir frá trúmennsku og trú - þeim eignum sem kristin kirkja hefur löngum talið dýrmætastar hverjum einstaklingi.

Og í dag er hann kvaddur með þökkum af vinum og samfylgdarmönnum að jarðneskum leiðarlokum. Hann er kvaddur af eiginkonunni sem í hart nær hálfa öld hefur staðið við hlið hans og deilt með honum kjörum í blíðu og stríðu. Hann er kvaddur af börnunum sínum sem minnast þess með þökkum hve margar erfiðisstundir hann hefur orðið að leggja á sig þeirra vegna til þess að veita þeim það sem þau þurftu með. Ég hef sérstaklega verið beðinn að flytja þakkir Ingólfs sonar hans sem ekki átti þess kost að vera nærstaddur á þessari kveðjustund. Hann er kvaddur af tengdabörnum og stórum hópi barnabarna. Öll eiga þau margt að þakka þegar litið er yfir liðna tíð. Sérstaklega skulu fluttar þakkir frá barnabörnunum sem dvöldu í sambýli við hann. Þau munu á komandi tímum varðveita margar hlýjar minningar um afa sinn. Og margir vinir og samstarfsmenn kveðja ósérhlífinn og góðan starfsfélaga. Sérstakar þakkir skulu fluttar frá systkinunum Steini Steinssyni og Sigríði Steinsdóttur sem minnast góðra kynna frá fyrstu tíð við hinn framliðna mann.

Og í nafni hins framliðna manns skulu einnig fluttar þakkir öllum hinum kæru vinum fyrir allt hið góða frá liðinni samfylgdarleið. Löngum starfsdegi hefur nú hallað að kvöldi. Sá starfsdagur hefur flutt þessu barni sínu ærið erfiði og áreynslu en sjálfsagt minna af ýmsu því glysi og glingri sem svo víða er eftirsótt - og að lokum bilað þrek og stirðan fót. En ég hygg að Ólafur Jónsson hafi ekki haft auðn og tóm ávaxtalausrar ævi fyrir augum þegar sjónum var rennt yfir farinn æviveg.

Við munum öll eftir orðum Jesú þar sem hann er að lýsa komu sinni til hins mikla dóms yfir börnum jarðarinnar. Forsendur dómsins áttu að vera þær hvernig menn hefðu brugðist við gagnvart þörfum hinna smæstu er á vegi þeirra hefðu orðið í lífinu. Og skyldi það ekki líka einmitt vera sannasti úrskurðurinn um manngildi hvers og eins hvernig hjartað er og hinn innri maður. Sá sem er hlýlegur og hugulsamur við börnin og smælingjana í kringum sig hefur góðan mann að geyma. Og þannig var Ólafur. Þeir sem voru minni máttar, hvort heldur menn eða málleysingjar, fundu hlýju hjarta hans. Jafnvel lítil mús gat leitað á náðir hans og notið hlýjunnar. Já, þannig var Ólafur Jónsson. Í honum sló hið hlýja hjarta drengskaparmannsins - þetta þel sem leggur hinum minnstu bræðrum gjarnan lið án þess að auglýsa sjálft sig um leið.

Amen.